ปรับกลไกให้ความร่วมมือไม่สะดุด
การประชุมสุดยอดอาเซียนคือเวทีที่ผู้นำประเทศสมาชิกใช้กำหนดทิศทางร่วมกัน ประสานการรับมือความท้าทายระดับภูมิภาค และผลักดันความร่วมมือให้เกิดผลต่อเนื่อง แม้ตำแหน่งประธานจะหมุนเวียนทุกปี นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เข้าร่วมการประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 49 และการประชุมที่เกี่ยวข้อง ณ กรุงมะนิลา ระหว่างวันที่ 14–18 พฤศจิกายน 2569 ข้อเสนอหลักของไทยไม่ใช่เพียงเพิ่มรายการความร่วมมือ แต่ต้องทำให้อาเซียนขับเคลื่อนเรื่องสำคัญได้ต่อเนื่องและตอบสนองต่อสถานการณ์ได้เร็วขึ้น เพราะความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์และเศรษฐกิจโลกที่ผันผวนกำลังทดสอบความเป็นเอกภาพของภูมิภาค
ไทยเสนอ 3 แนวทาง ได้แก่ ทำงานร่วมกันระหว่างประธานอาเซียนปีปัจจุบัน ปีก่อนหน้า และปีถัดไป เพื่อส่งต่องานและติดตามผลให้ชัดเจน ขยายการค้าและการลงทุนภายในภูมิภาค และเปิดทางให้ประเทศที่พร้อมเริ่มความร่วมมือบางเรื่องก่อน หัวใจของแนวคิดนี้คือไม่ปล่อยให้การเปลี่ยนประธานทำให้ข้อริเริ่มหยุดค้าง และไม่บังคับให้ทุกประเทศต้องเดินด้วยจังหวะเดียวกันในทุกประเด็น อย่างไรก็ดี ความยืดหยุ่นจะมีความหมายก็ต่อเมื่อมีการติดตามผลและเปิดทางให้ประเทศสมาชิกอื่นเข้าร่วมได้ในภายหลัง

ASEAN Troika ต้องเป็นกลไกทำงาน ไม่ใช่แค่กรอบหารือ
ในวงหารืออย่างไม่เป็นทางการเมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน ไทยเสนอให้เสริมความเข้มแข็งของกลไก ASEAN Troika ซึ่งเชื่อมประเทศประธานอาเซียนปัจจุบันกับประธานคนก่อนและผู้ที่จะรับตำแหน่งต่อไป เพื่อช่วยประคองข้อริเริ่มและสนับสนุนการประสานงานเมื่อเกิดความท้าทายร่วมกัน นี่เป็นข้อเสนอที่ตอบปัญหาการทำงานแบบรายปีได้ตรงจุด แต่กลไกจะมีน้ำหนักก็ต่อเมื่อมีผู้รับผิดชอบ กำหนดเวลาติดตาม และผลลัพธ์ที่ตรวจสอบได้ ไม่เช่นนั้นการส่งต่องานอาจเหลือเพียงการแลกเปลี่ยนเอกสาร
ไทยยังชี้ว่าการรับมือความท้าทายไม่ควรจำกัดอยู่ในภูมิภาค โดยเสนอขยายหุ้นส่วนไปยังกลุ่มประเทศโลกใต้และสหภาพแอฟริกา เพื่อเพิ่มทางเลือกในการร่วมมือและรักษาพื้นที่กำหนดทิศทางของอาเซียนเอง พร้อมเน้นความมั่นคงทางพลังงานผ่านแหล่งจัดหาและเส้นทางขนส่งที่หลากหลาย มุมมองนี้สะท้อนว่าอาเซียนต้องทั้งประสานงานภายในให้แน่นขึ้นและสร้างเครือข่ายภายนอกให้กว้างขึ้น โดยไม่ฝากอนาคตไว้กับคู่ร่วมมือเพียงกลุ่มเดียว
ความร่วมมือเศรษฐกิจอาเซียนต้องแปลเป็นโอกาสจริง
การขยายความร่วมมือเศรษฐกิจอาเซียนเป็นข้อเสนอที่ประชาชนและธุรกิจควรเห็นผลได้ชัด ทั้งการลดอุปสรรคทางการค้า การเพิ่มการลงทุนระหว่างสมาชิก และการเปิดทางให้ผู้ประกอบการไทยเข้าถึงตลาดกับห่วงโซ่อุปทานในภูมิภาคได้มากขึ้น ในที่ประชุมมีการส่งมอบกรอบความตกลงเศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียนที่ลงนามแล้ว ซึ่งเป็นก้าวสำคัญต่อการเชื่อมโยงเศรษฐกิจดิจิทัลและอำนวยความสะดวกทางการค้า ไทยยังสนับสนุนให้เร่งขับเคลื่อนกรอบดังกล่าวควบคู่กับความตกลงการค้าสินค้าของอาเซียนฉบับยกระดับ เพื่อขยายการค้าภายในภูมิภาคและสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจใหม่
อย่างไรก็ตาม การลงนามหรือประกาศกรอบความตกลงยังไม่ใช่หลักประกันว่าธุรกิจรายย่อยจะได้ประโยชน์ทันที ความสำเร็จต้องวัดจากกฎที่ใช้ได้จริง ขั้นตอนข้ามพรมแดนที่ง่ายขึ้น และการเข้าถึงตลาดที่ไม่กระจุกอยู่กับบริษัทขนาดใหญ่ หากอาเซียนทำเรื่องเหล่านี้ได้ การค้าในภูมิภาคจะเป็นแรงค้ำจุนเศรษฐกิจเมื่ออุปสงค์จากภายนอกผันผวน มิฉะนั้นคำมั่นเรื่องการเชื่อมโยงก็เสี่ยงกลายเป็นเพียงถ้อยคำบนเวที
เวทีที่มะนิลาเชื่อมเอกภาพกับการหารือคู่เจรจา
การประชุมอาเซียนที่มะนิลาเน้นย้ำความเป็นหนึ่งเดียวท่ามกลางความไม่แน่นอนของโลก โดยพิธีเปิดการประชุมเมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายนจัดขึ้นที่ศูนย์การประชุมนานาชาติฟิลิปปินส์ และมีการนำเสนออัตลักษณ์อาเซียนฉบับปรับปรุง แต่ภาพของความเป็นเอกภาพจะมีความหมายก็ต่อเมื่อสมาชิกสามารถเห็นพ้องกับแนวทางรับมือปัญหาและทำให้ความร่วมมือเกิดผล ไม่ใช่หยุดอยู่ที่สัญลักษณ์หรือถ้อยแถลงร่วม
กำหนดการวันที่ 16 พฤศจิกายนสะท้อนอีกด้านของการทำงานอาเซียน ช่วงเช้ามีการประชุมสุดยอดอาเซียน–จีน ครั้งที่ 29 ส่วนช่วงบ่ายเป็นการประชุมกับออสเตรเลียและสาธารณรัฐเกาหลี ครั้งที่ 6 และครั้งที่ 27 ตามลำดับ ไทยยังมีภารกิจร่วมเป็นประธานการประชุมผู้นำกรอบความร่วมมือลุ่มน้ำโขง–สาธารณรัฐเกาหลี และกำหนดหารือทวิภาคีกับผู้นำเกาหลีใต้และเวียดนาม ขั้นต่อไปจึงอยู่ที่การเปลี่ยนการพบปะเหล่านี้ให้เป็นความร่วมมือด้านการค้า การลงทุน เทคโนโลยี และความมั่นคงที่ติดตามผลได้ อาเซียนจะรับมือโลกผันผวนได้ดีขึ้นเมื่อกลไกภายในต่อเนื่อง และหุ้นส่วนภายนอกสร้างประโยชน์ที่จับต้องได้







