Pathumma Connect คืออะไร และทำไมการมีระบบ AI ท้องถิ่นจึงสำคัญ
Pathumma Connect คือแพลตฟอร์ม Agentic AI ภาษาไทยที่พัฒนาจากโมเดล AI ภาษาไทย Pathumma LLM เพื่อเชื่อมโยงข้อมูล เครื่องมือ และบริการของหน่วยงานต่าง ๆ เข้าด้วยกัน ให้ระบบ AI ไม่จำกัดแค่การตอบคำถาม แต่ลงมือทำงานให้เสร็จตามภารกิจ ทั้งในภาครัฐ การศึกษา และภาคประชาชน บนโครงสร้างพื้นฐานด้านเทคโนโลยี AI สวทช. ที่ติดตั้งได้ภายในองค์กร ลดความเสี่ยงข้อมูลรั่วไหลและลดการพึ่งพิงบริการจากต่างชาติในงานที่เกี่ยวกับเอกสารราชการ ข้อมูลประชาชน และข้อมูลเชิงนโยบาย หัวใจของข่าวนี้คือการยกระดับจากโมเดลภาษาขนาดใหญ่ที่เข้าใจบริบทและวัฒนธรรมไทย ไปสู่แพลตฟอร์มที่เชื่อมระบบงานจริงและทำงานแทนคนในส่วนที่ซ้ำซ้อนและใช้เวลามาก แนวคิดนี้สะท้อนว่าการลงทุนในระบบ AI ท้องถิ่นไม่ใช่เรื่องความภูมิใจเชิงสัญชาติเท่านั้น แต่คือยุทธศาสตร์ด้านอธิปไตยข้อมูลและความปลอดภัยของบริการสาธารณะ เนคเทคและสวทช.ประกาศยกระดับระบบนิเวศปัญญาประดิษฐ์ปทุมมาจาก Pathumma LLM สู่ Pathumma Connect ผ่านกิจกรรม NSTDA x Press Interviews โดยตรง
จากโมเดลภาษาไทยสู่ Agentic AI ภาครัฐ: ก้าวสำคัญที่เปลี่ยนงานเอกสารและข้อมูล
จุดตั้งต้นของระบบนี้คือ Pathumma LLM โมเดล AI ภาษาไทยที่พัฒนาบนงานวิจัยด้านภาษาและเสียงไทยมากว่า 20 ปี เพื่อสร้าง AI ที่เข้าใจภาษา บริบท และวัฒนธรรมไทยอย่างลึกซึ้ง แนวทางนี้ต่างจากการนำโมเดลต่างชาติมาใช้งานโดยตรง เพราะลดข้อจำกัดด้านภาษาและการตีความเอกสารราชการที่มีสำนวนเฉพาะตัว ในทางปฏิบัติ Pathumma LLM ถูกต่อยอดเป็นชุดบริการ AI เช่น DocChat ถามตอบจากเอกสาร DocGen ผู้ช่วยร่าง TOR และ MOU DocTOR ตรวจทานเอกสาร และ PartiiNote ถอดและสรุปการประชุมอัตโนมัติ รวมถึง LangMind ที่ให้หน่วยสร้าง AI Chatbot จากองค์ความรู้ตัวเอง การยกระดับเป็น Pathumma Connect จึงไม่ใช่การเปลี่ยนชื่อ แต่คือการรวมเครื่องมือเหล่านี้เข้าด้วยกันในรูปแบบ Agentic AI ให้ระบบสามารถเข้าถึงเอกสาร นำข้อมูลมาวิเคราะห์ ร่างเอกสาร ตรวจสอบความถูกต้อง และส่งต่อให้เจ้าหน้าที่เมื่อจำเป็น บนโครงสร้างพื้นฐานภายในประเทศ ทิศทางนี้สะท้อนชัดว่ารัฐต้องการ Agentic AI ภาครัฐที่ทำงานจริง ไม่ใช่แค่ Chatbot ตอบคำถามลอย ๆ
เชื่อมข้อมูลภาครัฐ เกษตร น้ำ ท่องเที่ยว การศึกษา และองค์กรในแพลตฟอร์มเดียว
สิ่งที่ทำให้ Pathumma Connect น่าสนใจคือการออกแบบให้รองรับหลายโดเมนของงานภาครัฐและสังคม ไม่ว่าด้านเกษตร ภาครัฐ น้ำ ท่องเที่ยว วัฒนธรรม การศึกษา และองค์กร โดยแพลตฟอร์มเชื่อมเครื่องมือ ข้อมูล และบริการของแต่ละหน่วยงานให้ทำงานผ่านระบบเดียว ในภาครัฐ เนคเทคร่วมกับสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการพัฒนาต้นแบบ AI Agentic Chatbot กลาง ให้ประชาชนสอบถามบริการจากหลายหน่วยงานพร้อมแหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบได้ นี่เป็นตัวอย่างชัดเจนว่าการออกแบบ AI ให้เชื่อมข้อมูลข้ามหน่วยงานสามารถลดความซับซ้อนของการติดต่อรัฐและลดภาระเจ้าหน้าที่ ในโดเมนน้ำ มีโครงการ Pathumma Connect น้ำ นำร่องในจังหวัดน่าน ขอนแก่น และกำแพงเพชร เพื่อรวบรวมข้อมูลด้านน้ำ วิเคราะห์พื้นที่ปัญหาซ้ำซาก และช่วยจัดทำแผนรับมือ โครงการ และกรอบงบประมาณ ส่วนด้านการศึกษา Pathumma ถูกใช้ในโครงการ AI for University ทำหน้าที่เป็นผู้ช่วยสอนหรือติวเตอร์ในมหาวิทยาลัย 20 แห่ง แนวโน้มเช่นนี้สะท้อนว่าแพลตฟอร์ม Agentic ไม่ได้ถูกคิดเพื่อส่วนกลางอย่างเดียว แต่เปิดทางให้หน่วยงานหลากหลายเปลี่ยนข้อมูลที่กระจัดกระจายให้กลายเป็นบริการที่จับต้องได้
อธิปไตยข้อมูลและ Private AI: เหตุผลที่ต้องลดพึ่งต่างชาติในงาน AI ภาครัฐ
ประเด็นที่ไม่ควรมองข้ามคือเรื่องข้อมูลสำคัญของรัฐและประชาชน การใช้แพลตฟอร์มต่างชาติทำให้ข้อมูลส่วนบุคคล เอกสารราชการ หรือบันทึกการประชุมอาจต้องส่งออกไปยังระบบภายนอก ความกังวลเรื่องข้อมูลรั่วไหลจึงผลักดันให้แนวคิด Private AI ได้รับความสนใจมากขึ้น จุดแข็งของ Pathumma คือโมเดลมีขนาดที่เหมาะสม สามารถติดตั้งและประมวลผลภายในองค์กรหรือบน Private Cloud ในประเทศ โดยไม่ต้องพึ่งการประมวลผลบนระบบต่างชาติ ดร.ศราวุธ คงยัง ระบุว่าเป้าหมายสำคัญคือการนำ AI มาลดภาระเจ้าหน้าที่และเพิ่มความรวดเร็วในการค้นหาและประมวลผลข้อมูล โดยที่หน่วยงานไม่ต้องส่งข้อมูลสำคัญไปต่างประเทศ ทิศทางนี้เป็นคำตอบต่อคำถามว่าทำไมระบบ AI ท้องถิ่นที่พัฒนาบนเทคโนโลยี AI สวทช.จึงจำเป็นในยุคที่ข้อมูลคือฐานอำนาจและความเสี่ยงในเวลาเดียวกัน หากภาครัฐยังพึ่งโมเดลต่างชาติในงานแกนกลาง การกำกับนโยบายด้านข้อมูลและความเป็นส่วนตัวจะยิ่งทำได้ยาก
ก้าวต่อไปของ Pathumma Connect และบทเรียนเชิงยุทธศาสตร์สำหรับสังคม
ตลอดสองปีที่ผ่านมา เนคเทคมุ่งพัฒนา Pathumma ในระดับโมเดลภาษา ก่อนจะขยับสู่แพลตฟอร์ม Pathumma Connect ที่เพิ่มความสามารถแบบ Agentic และรวมเครื่องมือที่เคยแยกกันให้ทำงานผ่านระบบเดียว ก้าวต่อไปคือการทำงานร่วมกับสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการและพันธมิตรเพื่อขยายผลสู่ Government AI Platform as a Service แพลตฟอร์มกลางเพื่อช่วยลดการลงทุนซ้ำซ้อนของภาครัฐ และขยายให้ครอบคลุมครบทั้ง 7 โดเมน รวมถึงแนวคิด Pathumma Connect Research เพื่อเชื่อมงานวิจัยของประเทศและเปิดให้ค้นหาองค์ความรู้จากหลายหน่วยงานผ่านช่องทางเดียว มุมมองเชิงยุทธศาสตร์คือ หากสังคมเลือกลงทุนในโมเดล AI ภาษาไทยที่มีอธิปไตยข้อมูลตั้งแต่วันนี้ ภาครัฐจะมีพื้นฐานพร้อมสำหรับการพัฒนาบริการสาธารณะยุคใหม่แทนที่จะเป็นเพียงผู้ใช้ปลายทางของแพลตฟอร์มต่างชาติ การมีระบบ AI ท้องถิ่นอย่าง Pathumma Connect ไม่ได้แปลว่าต้องปิดรับเทคโนโลยีจากภายนอก แต่หมายถึงการมีทางเลือกที่ปลอดภัยกว่าในงานที่แตะข้อมูลสำคัญและวัฒนธรรมของเราเอง บทสรุปของข่าวนี้จึงชัดเจนว่า การสร้างเทคโนโลยี AI สวทช.ที่ลงมือทำงานจริงให้ภาครัฐและประชาชน คือการลงทุนระยะยาวในโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลและความเชื่อมั่นของคนในสังคม
