AI การจ้างงาน จะสร้างอาชีพใหม่หรือทำให้คนตกงานกันแน่

AI ไม่ได้แค่ทำให้สูญเสียงาน แต่กำลังเขียนกติกาแรงงานใหม่ทั้งระบบ

AI การจ้างงาน คือปรากฏการณ์ที่เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์และระบบอัตโนมัติเข้ามาเปลี่ยนโครงสร้างตลาดแรงงาน ทั้งด้านจำนวนงาน ทักษะที่ต้องการ และรูปแบบการทำงาน ส่งผลให้บางอาชีพหดตัว บางอาชีพเติบโต และเกิดอาชีพใหม่ AI ที่ไม่เคยมีมาก่อน ทำให้ทั้งนายจ้างและลูกจ้างต้องปรับตัวต่อผลกระทบแรงงานครั้งใหญ่ที่กินเวลาหลายทศวรรษต่อเนื่อง บริษัทหนึ่งด้านที่ปรึกษาได้เตือนว่าระบบอัตโนมัติจะทำให้ความต้องการงานเดิมลดลงถึง 36 ล้านตำแหน่ง แต่ในเวลาเดียวกัน AI และการเติบโตทางเศรษฐกิจจะสร้างงานใหม่ประมาณ 41 ล้านตำแหน่งในอีกสิบปีข้างหน้า ภายใต้ตัวเลขสวยหรูนี้คือความจริงที่ไม่สบายใจ คนงานราว 11 ล้านคนถูกคาดหมายว่าต้องเปลี่ยนอาชีพโดยสิ้นเชิงภายในปี 2035 เพราะไม่สามารถอยู่ในสายงานเดิมได้อีกต่อไป ปัญหาใหญ่จึงไม่ใช่ไม่มีงาน แต่คือใครจะถูกทิ้งไว้กลางทางระหว่างการเปลี่ยนผ่าน

จากวิสัยทัศน์ Jeff Bezos ถึงช่างไฟ Juan Castro มุมมองคนมีอำนาจและคนหน้างาน

ฝั่งผู้นำธุรกิจเทคโนโลยีมองโลก AI การจ้างงานแบบออกไปทางบวกอย่างชัดเจน ผู้ก่อตั้งบริษัทอีคอมเมิร์ซรายใหญ่คาดว่า AI จะดันประสิทธิภาพการทำงานให้พุ่งสูง จนคนสามารถถอยออกจากการทำงานเต็มเวลาได้โดยไม่ต้องลดมาตรฐานการครองชีพลงเลย และเชื่อว่าระบบเศรษฐกิจอาจหันไปเจอภาวะขาดแคลนแรงงานมากกว่าปัญหาคนตกงาน เพราะคนให้ความสำคัญกับชีวิตส่วนตัวมากขึ้นกว่างาน ในสนามจริงของงานฝีมือ ช่างไฟฟ้า Juan Castro ที่มีประสบการณ์กว่า 25 ปี กลับมองว่าระบบอัตโนมัติและ AI ไม่ได้ทำให้สูญเสีย AI งานมืออาชีพ แต่กลายเป็นตัวเร่งให้แรงงานฝีมือเฉพาะทางมีมูลค่าสูงขึ้น เขาแย้งว่า AI ไม่สามารถแทนที่ช่างเทคนิคที่ต้องลงมือทำงานภาคสนามได้ แต่จะช่วยให้คนกลุ่มนี้วิเคราะห์ปัญหาและจัดการเอกสารได้เร็วขึ้น ทำให้สามารถรับงานมากขึ้นและตั้งค่าบริการได้สูงขึ้นในตลาดที่ขาดคนรุ่นใหม่เข้าสู่อาชีพ ภาพนี้สะท้อนว่าใครมีทักษะเฉพาะตัวและพร้อมใช้ AI เป็นเครื่องมือ จะยิ่งมีอำนาจต่อรองมากกว่าคนทำงานทั่วไป

เมื่อผลกระทบแรงงานไม่กระจายเท่ากัน ใครเสี่ยงตกงาน ใครได้โอกาสใหม่

รายงานด้าน AI การจ้างงานชี้ชัดว่าปัญหาหลักไม่ใช่จำนวนงานรวม แต่คือการจับคู่ทักษะของคนกับอาชีพใหม่ AI ที่เกิดขึ้น อาชีพบริการลูกค้า พนักงานขายปลีก ผู้ช่วยสำนักงาน แคชเชียร์ และพนักงานคลังสินค้า เป็นกลุ่มที่มีแรงงานจำนวนมากต้องเปลี่ยนงาน ฟากตรงข้ามคืออาชีพในภาคสุขภาพ การก่อสร้าง งานบริหารจัดการ และบริการด้านวิชาชีพที่มีแนวโน้มต้องการคนเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง นั่นหมายความว่าแรงงานสายบริการหน้าร้านจำนวนมากไม่สามารถเดินข้ามไปงานแพทย์หรือช่างก่อสร้างได้ทันที เพราะติดทั้งเรื่องคุณสมบัติ ทักษะ ใบอนุญาต สภาพการทำงาน และค่าตอบแทนที่ต่างกันมาก การศึกษาเดียวกันคาดว่าประมาณ 70% ของคนทำงานจะเจอการเปลี่ยนแปลงรูปแบบงานหรือบทบาทหน้าที่จากการนำ AI มาใช้เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว และในแต่ละปีอาจมีคนต้องเปลี่ยนกลุ่มอาชีพถึง 770,000 คน เทียบกับค่าเฉลี่ยในอดีตเพียง 215,000 คน การเปลี่ยนสาขาอาชีพจึงเร็วขึ้นกว่าเดิมถึง 3.6 เท่า ถ้าไม่มีระบบพัฒนาทักษะและเส้นทางย้ายงานที่ออกแบบดี ผู้แพ้ในเกมนี้จะเป็นคนที่ทักษะไม่ตรงกับตำแหน่งงานใหม่

Gen Z ไม่กลัวแค่ตกงาน แต่กลัวเสียสิทธิ์เลือกชีวิตในโลกที่ AI ครอบงำ

ในขณะที่นักเศรษฐศาสตร์พูดถึงตัวเลขการจ้างงานและอาชีพใหม่ AI คนรุ่น Gen Z กลับชี้ไปอีกมิติหนึ่งของผลกระทบแรงงาน คือความรู้สึกสูญเสียอำนาจควบคุมชีวิต แม้จะเติบโตมากับอินเทอร์เน็ตและสมาร์ตโฟน แต่หลายคนเริ่มหันกลับไปหาโลกจริง ศาสนา และชุมชนมากขึ้น ข้อมูลแบบสำรวจหนึ่งพบว่า 33% ของ Gen Z ระบุตัวเองว่าเป็นคนเคร่งศาสนาหรือมีศาสนา สูงกว่ารุ่นก่อนทั้งหมด และ 57% หันเข้าหาเรื่องจิตวิญญาณหรือการ Manifest เพื่อให้รู้สึกว่าสามารถควบคุมอนาคตของตัวเองได้มากขึ้น ยิ่งเทคโนโลยีก้าวหน้า Gen Z จำนวนมากกลับเข้าร่วมกิจกรรมในโลกจริงและชุมชนมากขึ้นถึง 60% และ 70% ต้องการมีส่วนร่วมกับชุมชนเหล่านั้นเพิ่มขึ้นในอนาคต การออกมาคัดค้านโครงการศูนย์ข้อมูลที่ใช้ทรัพยากรสูง ถูกมองว่าเป็นการตอบโต้โลก AI ที่พวกเขารู้สึกว่าอาจทำให้ชีวิตไม่มีสิทธิ์เลือก นี่ไม่ใช่เพียงความกลัวตกงาน แต่คือการไม่ยอมให้เทคโนโลยีตีกรอบทั้งงาน ชุมชน และอัตลักษณ์ของคนรุ่นใหม่

อนาคตงานในยุค AI อยู่ที่การจัดการช่วงเปลี่ยนผ่าน ไม่ใช่การเอาชนะเทคโนโลยี

เมื่อมองภาพรวมแล้ว การถกเถียงเรื่อง AI การจ้างงานไม่ควรถูกลดทอนเหลือแค่คำถามว่า AI จะทำให้สูญเสีย AI งานมากหรือน้อย รายงานหนึ่งประเมินว่าจำนวนผู้มีงานทำทั้งหมดในเศรษฐกิจขนาดใหญ่จะเพิ่มจาก 170.3 ล้านคนในปี 2025 เป็น 176.2 ล้านคนในปี 2035 เพิ่มขึ้น 5.9 ล้านตำแหน่งงาน แต่ในช่วงเวลาเดียวกันอาจมีคนงานที่ต้องเปลี่ยนอาชีพตั้งแต่ 6 ล้านถึงมากกว่า 16 ล้านคน ขึ้นอยู่กับสมมติฐานการใช้เทคโนโลยี สิ่งนี้สะท้อนว่าปัญหาจริงอยู่ที่การออกแบบเส้นทางเปลี่ยนผ่านระหว่างงานที่กำลังหดตัวกับอาชีพใหม่ AI และงานที่กำลังเติบโต บทเรียนจาก Juan Castro คือแรงงานที่มีทักษะเฉพาะและพร้อมใช้ AI เป็นเครื่องมือจะกลายเป็นกลุ่มที่ได้ค่าแรงสูงขึ้น ขณะที่เสียงของ Gen Z เตือนว่าโครงสร้างใหม่ต้องไม่ทำให้คนรู้สึกถูกออกแบบชีวิตจากเบื้องบนเท่านั้น ถ้าเราปล่อยให้การเปลี่ยนผ่านเป็นไปตามแรงตลาดอย่างเดียว คนจำนวนมากจะกลายเป็นเหยื่อของความเหลื่อมล้ำทางทักษะและอำนาจต่อรอง แต่ถ้าใช้ AI เพื่อสร้างระบบฝึกอบรม การย้ายงาน และชุมชนที่ให้คนเลือกเส้นทางได้ด้วยตัวเอง AI จะไม่ใช่ศัตรูของแรงงาน แต่เป็นเครื่องมือยกระดับคุณภาพชีวิต และเปิดโอกาสให้อาชีพใหม่ AI เติบโตไปพร้อมกับศักดิ์ศรีของคนทำงาน