ทำไมบางบริษัทใช้ AI แล้วจ้างงานเพิ่ม ขณะที่บางแห่งรีบปลดคน

AI และการจ้างงาน ไม่ได้มีคำตอบเดียว

AI และการจ้างงาน หมายถึงความสัมพันธ์ระหว่างเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์กับโครงสร้างและจำนวนตำแหน่งงานในองค์กร รวมถึงวิธีที่บริษัทใช้ AI เพื่อเปลี่ยนรูปแบบงาน ผลิตภาพ และการจัดสรรทุน ไม่ว่าจะเป็นการลดคน เพิ่มคน หรือสร้างบทบาทใหม่ทั้งหมด โดยผลกระทบ AI ต่องานขึ้นกับแผนธุรกิจของแต่ละบริษัทมากกว่าตัวเทคโนโลยีเอง งานวิจัยด้านแรงงานจึงพบทั้งการแทนที่งานและการเกิดตำแหน่งงานใหม่ในเวลาเดียวกัน ผู้คนจำนวนมากจินตนาการภาพห้องประชุมที่ผู้บริหารประกาศโครงการ AI แล้วตามมาด้วยการปลดพนักงานชุดใหญ่ เดือนแล้วเดือนเล่ามีข่าวบริษัทเทคโนโลยีและที่ปรึกษาลดกำลังคนจากแรงกดดันด้านต้นทุนและผลิตภาพ แต่มุมนี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งของเรื่องเท่านั้น เพราะในโลกจริง เรายังเห็นบริษัทอีกจำนวนมากใช้ AI เป็นคันโยกเพื่อการขยายตัวของการจ้างงานแทนการตัดคน เมื่อเข้าใจโครงสร้างเจ้าของและกลยุทธ์การเติบโต เราจะเห็นชัดว่าทำไมผลลัพธ์ถึงต่างกันสุดขั้ว

กรณีเดรเปอร์ นักลงทุนที่ใช้ AI แล้วทีมใหญ่ขึ้นไม่ใช่เล็กลง

ทิม เดรเปอร์ นักลงทุนร่วมทุนสายกระทิงคริปโตส่งข้อความที่สวนทางกับความกลัวของคนทำงาน เมื่อวันที่ 22 กันยายน เขาโพสต์บนแพลตฟอร์ม X ว่าเมื่อทีมของเขาเริ่มนำ AI มาใช้ ทีมไม่ได้ถูกลดขนาด แต่กลับเติบโตขึ้นแทน ประโยคเปิดของเขาแรงสะเทือนใจ “AI จะเอางานของทุกคนไป” แต่จริงๆ เป็นการตั้งคำถามนำไปสู่ข้อโต้แย้งว่าผู้คนจะคิดค้นงานใหม่ขึ้นมามากกว่าแค่ถูกแทนที่ เดรเปอร์ยืนยันว่าทีมของเขาสามารถทำงานได้มากกว่า 10 เท่าเมื่อใช้ AI เทียบกับการไม่ใช้เทคโนโลยีนี้ แนวคิดสำคัญคือ AI เพียงอย่างเดียวอาจไม่เอางานของคุณไป แต่คนที่ใช้ AI ต่างหากที่อาจแย่งงานไป เขาแบ่งคนออกเป็นสามกลุ่ม คือคนที่ต่อต้าน คนที่เพิกเฉย และคนที่นำไปใช้ พร้อมเรียกร้องให้แรงงานทดลองใช้ AI ในอุตสาหกรรมของตัวเอง มิฉะนั้นคู่แข่งจะให้บริการลูกค้าได้เร็วกว่าและต้นทุนต่ำกว่าอย่างเห็นได้ชัด นี่คือมุมมองนักลงทุนเจ้าของกิจการ ที่ใช้ AI เพื่อขยายกำลังคนและโอกาสธุรกิจ ไม่ใช่ตัดทิ้ง

สองบริษัท การเงินเดียวกัน ใช้ AI ต่างกัน ผลจ้างงานเลยตรงข้าม

ในอุตสาหกรรมบริหารกองทุน ซึ่งเต็มไปด้วยงานเอกสาร การรายงาน การกระทบยอด และกระบวนการซ้ำๆ ถือเป็นสนามทดสอบชั้นดีสำหรับผลกระทบ AI ต่องาน บริษัท A และบริษัท B ต่างโฆษณาว่าตัวเองใช้ AI หนักทั้งคู่ แต่เส้นทางการจ้างงานกลับไม่คล้ายกันเลย บริษัท A มีพนักงาน 88 คน เพิ่มขึ้นราว 47 เปอร์เซ็นต์จากช่วงเดียวกัน หรือจากราว 60 คนเป็น 88 คน เพิ่มขึ้นประมาณ 28 คน ขณะที่บริษัท B มีพนักงาน 326 คน เพิ่มขึ้น 96 เปอร์เซ็นต์ในสองปี จากราว 166 คนเป็น 326 คน หรือเพิ่มขึ้นราว 160 คน ทั้งสองบริษัทดำเนินธุรกิจเต็มไปด้วยงานที่อัตโนมัติได้ง่าย แต่ตัวเลขเหล่านี้แสดงชัดว่า AI ไม่ได้ฆ่างานในภาพรวม ตรงกันข้าม เราเห็นการขยายตัวของการจ้างงานควบคู่ไปกับการใช้ AI และระบบอัตโนมัติ คำถามจริงๆ จึงไม่ใช่ว่า AI จะปลดคนหรือไม่ แต่คือเจ้าของกิจการใช้ผลิตภาพที่เพิ่มขึ้นไปเพื่ออะไร

โครงสร้างเจ้าของและทุน กำหนดชะตา AI และการจ้างงาน

หัวใจของเรื่องไม่ใช่แค่เทคโนโลยี แต่คือใครเป็นเจ้าของและมองผลิตภาพไว้สำหรับอะไร บริษัท B ได้รับการลงทุนส่วนใหญ่จากนักลงทุนเชิงกลยุทธ์เมื่อราวสามปีก่อน การอัดทุนเข้าไปตั้งใจให้ธุรกิจสามารถขยายบริการได้เร็วขึ้น และทีมบริหารยังถือหุ้นส่วนสำคัญอยู่ ทุนลักษณะนี้คาดหวังให้เกิดการจ้างงานเพิ่ม การขยายพื้นที่ทางภูมิศาสตร์ การเพิ่มทีมขายและการตลาด เพิ่มขีดความสามารถผู้บริหาร และอาจรวมถึงการซื้อกิจการบางส่วนด้วย การที่บริษัท B เพิ่มพนักงานอย่างแรงจึงเป็นสัญญาณว่ากำลังเดินหน้ากลยุทธ์การเติบโตหนุนด้วยทุน ไม่ใช่หลักฐานว่ากลยุทธ์ AI ดีกว่าบริษัท A เสมอไป ตรงข้าม บริษัท A ยังเป็นอิสระ ไม่มีผู้ถือหุ้นสถาบันรายใหญ่เข้ามา แต่ก็ขยายทีมขึ้นเกือบครึ่งหนึ่ง พร้อมดันหัวหน้าฝ่ายเทคโนโลยีและเสริมผู้นำด้านการจัดการคนและปฏิบัติการระดับองค์กร พูดง่ายๆ บริษัท B ผสานทุน มนุษย์ และเทคโนโลยีเพื่อโตเร็ว ส่วนบริษัท A เน้นเทคโนโลยีและวินัยปฏิบัติการเพื่อโตอย่างมีกำไรและรักษาอิสระ ทั้งสองแนวทางไม่มีใครดีกว่ากันโดยอัตโนมัติ แต่สะท้อนปรัชญาเจ้าของว่าผลิตภาพจาก AI ถูกใช้เป็นเครื่องมือขยายงาน หรือเป็นคันโยกลดต้นทุน

AI ลดความเข้มข้นแรงงาน แต่การจ้างงานรวมกลับโตได้

กรณีของสองบริษัททำให้เห็นชัดว่า AI สามารถลดจำนวนพนักงานที่ต้องใช้ต่อหน่วยงาน แต่จำนวนงานรวมกลับเพิ่มขึ้นได้ เช่น ผู้ดูแลกองทุนที่เดิมต้องใช้คน 100 คนดูแล 100 กองทุน หาก AI และระบบอัตโนมัติทำให้ใช้คนเพียง 70 คนในการดูแลงานเท่าเดิม ความเข้มข้นแรงงานต่อกองทุนลดลง 30 เปอร์เซ็นต์ แต่หากบริษัทใช้ผลิตภาพที่เพิ่มขึ้นเพื่อรับลูกค้าและกองทุนเพิ่มเป็น 200 กองทุน ก็อาจกลับมาจ้างคน 140 คน ส่งผลให้จำนวนงานรวมโตขึ้น 40 เปอร์เซ็นต์ แม้งานต่อกองทุนจะลดลง ภาพนี้สอดคล้องกับงานวิจัยที่ชี้ว่ากระแสงานที่เติบโตและถูกแทนที่เกิดขึ้นพร้อมกัน นายจ้างในรายงาน Future of Jobs Report 2025 คาดว่า AI และเทคโนโลยีประมวลผลข้อมูลจะสร้างตำแหน่งงานใหม่ 11 ล้านตำแหน่งและแทนที่งาน 9 ล้านตำแหน่งภายในปี 2030 นักวิจัยสรุปด้วยว่ามีแนวโน้มที่งานส่วนใหญ่จะถูก “เปลี่ยนแปลง” มากกว่าหายไป เพราะยังต้องการการตัดสินใจและข้อมูลจากมนุษย์ นี่คือการขยายตัวของการจ้างงานบนฐานงานที่ออกแบบใหม่ ไม่ใช่การรักษางานแบบเดิมไว้ทุกตำแหน่ง