ภัยไซเบอร์ที่ใช้ AI เปลี่ยนระดับความเสี่ยง
ภัยไซเบอร์ AI คือการใช้ปัญญาประดิษฐ์ช่วยค้นหาช่องโหว่ วางแผน หรือเร่งการโจมตีระบบดิจิทัล ทำให้หน่วยงานรัฐและธนาคารต้องรับมือกับภัยที่อาจรวดเร็วและซับซ้อนกว่าการโจมตีแบบเดิม โดยมีรายงานว่าแฮ็กเกอร์ใช้ AI ระบุจุดอ่อนเพื่อโจมตีระบบราชการ ธนาคาร และโครงสร้างพื้นฐานสาธารณูปโภค
สัญญาณนี้ไม่ควรถูกมองเป็นเพียงข่าวเทคโนโลยี เพราะระบบเหล่านี้รองรับบริการที่ประชาชนต้องพึ่งพา ทั้งธุรกรรม การติดต่อราชการ และสาธารณูปโภค เลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติระบุเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 ว่าประเทศกำลังถูกโจมตีทางไซเบอร์ และนายกรัฐมนตรีสั่งยกระดับการป้องกัน แม้หน่วยงานที่ดูแลยังป้องกันและประคองระบบได้ แต่การควบคุมเหตุเฉพาะหน้ากับการเตรียมพร้อมรับวิกฤติเป็นคนละเรื่องกัน
เหตุผลที่การเฝ้าระวังเข้มขึ้นยังมาจากต่างประเทศ ซึ่งมีรายงานการโจมตีและระบบเทคโนโลยีของสถาบันการเงินขัดข้อง ขณะที่ความพยายามโจมตีในประเทศเกิดถี่ขึ้นในช่วงที่ผ่านมา ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่การสรุปว่า AI ทำให้ทุกระบบพังได้ทันที แต่คือผู้โจมตีอาจใช้เครื่องมือช่วยหาทางเข้าได้เร็วขึ้น และหน่วยงานต้องลดเวลาตรวจพบกับเวลาตอบสนองให้ทัน

รัฐวางศูนย์ประสานงาน แต่ต้องทำให้แผนเดินได้จริง
ภาครัฐแบ่งบทบาทรับมือเป็นระดับ ภาวะปกติให้สำนักงานคณะกรรมการการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์แห่งชาติและกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมติดตามสถานการณ์ ส่วนเมื่อเข้าสู่ภาวะวิกฤติ สภาความมั่นคงแห่งชาติจะเข้ารับหน้าที่ประสานงาน นายกรัฐมนตรีสั่งยกระดับการป้องกัน พร้อมให้ถอดบทเรียนจากเหตุการณ์ในต่างประเทศมาปรับแผนของไทย
อีกแนวทางคือการจัดตั้งศูนย์ปฏิบัติการของสภาความมั่นคงแห่งชาติ เพื่อรวบรวมข้อมูลและติดตามสถานการณ์ตั้งแต่ช่วงปกติจนถึงวิกฤติ โดยเชื่อมหน่วยราชการ ภาคเอกชน และนักวิชาการเข้าด้วยกัน จุดแข็งของแนวคิดนี้คือช่วยลดการทำงานแยกส่วน แต่ผลจริงจะขึ้นอยู่กับการกำหนดผู้มีอำนาจตัดสินใจ ช่องทางแบ่งปันข้อมูล และขั้นตอนแจ้งเหตุที่ทุกฝ่ายเข้าใจตรงกัน
ส่วนศูนย์ควบคุมต่อต้านอากาศยานไร้คนขับเป็นอีกเรื่องที่หารือในการประชุมเดียวกัน โดยมีกองทัพอากาศเป็นหน่วยงานหลักและเตรียมนำเสนอคณะรัฐมนตรีในเร็ว ๆ นี้ มาตรการนี้ไม่ใช่ศูนย์ปฏิบัติการภัยไซเบอร์ จึงควรแยกให้ชัด การยกระดับความปลอดภัยดิจิทัลยังต้องมีวงหารือรายละเอียดที่กระทรวงดิจิทัลฯ จะเชิญหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมาพิจารณาต่อ
คลังใช้ AI ป้องกัน ขณะที่ธนาคารต้องคุมห่วงโซ่คู่ค้า
กระทรวงการคลังสั่งหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพิ่มการเฝ้าระวังและรับมือภัยคุกคาม พร้อมเน้นการใช้ AI เพื่อป้องกันและตอบโต้การโจมตีรูปแบบใหม่ที่ใช้ AI รวมถึงหารือกับสถาบันการเงินขนาดใหญ่ให้ยกระดับการป้องกันสู่ขั้นสูงสุด แนวทางนี้จำเป็น แต่การมีเครื่องมือ AI ฝั่งป้องกันอย่างเดียวไม่พอ ต้องมีคนตรวจสอบการแจ้งเตือนและแผนตอบสนองที่ทดสอบได้ด้วย
ธนาคารแห่งประเทศไทยติดตามเหตุโจมตีและระบบขัดข้องในต่างประเทศ และเรียกประชุมผู้บริหารเทคโนโลยีสารสนเทศของสถาบันการเงินทุกแห่งเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 ธปท. กำชับให้เพิ่มความเข้มข้นของระบบป้องกันและตรวจจับภัยคุกคาม แลกเปลี่ยนข้อมูลเพื่อแจ้งเตือนและประเมินความเสี่ยงให้เร็วขึ้น ตลอดจนซักซ้อมแผนฉุกเฉินและรักษาความต่อเนื่องของระบบชำระเงิน
โจทย์ความปลอดภัยธนาคารไม่ได้จบที่กำแพงระบบภายใน เพราะผู้โจมตีอาจอาศัยผู้ให้บริการภายนอกที่เชื่อมต่อกับธนาคารเป็นทางผ่าน ช่องโหว่จากซอฟต์แวร์ การตั้งค่าสิทธิ์ หรือบัญชีผู้ใช้ของคู่ค้าจึงกลายเป็นความเสี่ยงร่วม ธนาคารควรตรวจสอบผู้ให้บริการ จำกัดสิทธิ์เท่าที่จำเป็น และซ้อมรับมือเหตุที่เริ่มจากระบบภายนอก ไม่ใช่รอให้เกิดความเสียหายแล้วค่อยประเมิน

ประชาชนยังใช้บริการได้ แต่ควรระวังช่องทางหลอกลวง
เหตุการณ์ในต่างประเทศชี้ให้เห็นว่าความเสียหายอาจเกิดผ่านระบบของผู้ให้บริการที่เชื่อมต่อกับธนาคาร ไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการเจาะบัญชีลูกค้าโดยตรง ในกรณีหนึ่ง ธนาคารในฝรั่งเศสรายงานการเข้าถึงผ่านแพลตฟอร์มภายนอกและการโอนเงินโดยไม่ได้รับอนุญาต ส่วนธนาคารในไต้หวันตรวจพบธุรกรรมต้องสงสัยหลายรายการ ก่อนเร่งอายัดและตรวจสอบระบบ บทเรียนจึงอยู่ที่การดูแลจุดเชื่อมต่อและการตอบสนอง ไม่ใช่การสรุปว่าลูกค้าทุกคนตกอยู่ในอันตรายทันที
ธปท. ยืนยันว่าในขณะรายงานยังไม่พบผลกระทบต่อการให้บริการของสถาบันการเงินในประเทศ และธนาคารยังให้บริการได้ตามปกติ จึงไม่จำเป็นต้องตื่นตระหนกหรือแห่ถอนเงิน สิ่งที่ประชาชนทำได้คือระวังข้อความสั้น อีเมล และโทรศัพท์ที่แอบอ้างเป็นธนาคาร ไม่กดลิงก์หรือเปิดเผยข้อมูลยืนยันตัวตนจากการติดต่อที่ไม่คาดคิด และตรวจสอบผ่านช่องทางทางการของธนาคาร
ข้อสรุปคือรัฐกำลังสร้างกลไกประสานงาน กระทรวงการคลังกำลังผลักดันการใช้ AI เพื่อรับมือกับ AI และ ธปท. กำชับให้สถาบันการเงินเพิ่มการตรวจจับ แลกเปลี่ยนข้อมูล และซ้อมแผนฉุกเฉิน ทิศทางนี้ถูกต้อง แต่ความเชื่อมั่นจะเกิดจากการพิสูจน์ว่าระบบตรวจพบเหตุได้ไว จำกัดความเสียหายได้ และกลับมาให้บริการต่อเนื่อง ไม่ใช่จากการประกาศมาตรการเพียงอย่างเดียว







