ข้อมูลที่มีอยู่ต้องตอบโจทย์ธุรกิจ
Data สำหรับ SME คือการรวบรวมและใช้ข้อมูลที่ธุรกิจมีอยู่แล้ว เพื่อช่วยตัดสินใจแก้ปัญหาการดำเนินงาน ลดต้นทุน หรือเพิ่มยอดขาย โดยไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการซื้อระบบราคาแพง โครงการ The UP ของสถาบันข้อมูลขนาดใหญ่สนับสนุนผู้ประกอบการรวม 105 บริษัทตลอด 3 ปี ให้ใช้ข้อมูลและ AI แก้โจทย์จริงในภาคการผลิต การค้า และบริการ
จุดแข็งของแนวทางนี้คือการเริ่มจากคำถามทางธุรกิจ ไม่ใช่จากรายการเทคโนโลยีที่กำลังเป็นกระแส ปัญหาสำคัญของ SME มักไม่ใช่ไม่มีข้อมูล แต่คือข้อมูลกระจายอยู่ในเอกสาร ระบบ และฝ่ายต่าง ๆ จนผู้บริหารมองภาพรวมไม่ออก เมื่อยังไม่รู้ว่าควรแก้ตรงไหน การลงทุนซอฟต์แวร์ก็เสี่ยงกลายเป็นค่าใช้จ่ายที่ไม่สร้างผลลัพธ์
ในปี 2569 โครงการดูแลผู้ประกอบการ 55 บริษัท ผ่านการให้คำปรึกษารายบริษัทประมาณ 8 ชั่วโมง รวม 440 ชั่วโมง ซึ่งเป็นขีดความสามารถสูงสุดในปัจจุบัน และมีต้นทุนเฉลี่ยของการให้คำปรึกษาเชิงลึกประมาณ 100,000 บาทต่อบริษัท การขยายจำนวนผู้เข้าร่วมจึงยังมีข้อจำกัดด้านกำลังให้คำปรึกษา แต่รูปแบบนี้สะท้อนบทเรียนที่ SME ควรนำไปใช้เองได้ คือกำหนดปัญหาให้ชัดก่อนเลือกเครื่องมือ
ครัวเจ๊ง้อเปลี่ยนข้อมูลกระจัดกระจายเป็นระบบหลังบ้าน
กรณีครัวเจ๊ง้อแสดงให้เห็นว่าการใช้ข้อมูลไม่จำเป็นต้องเริ่มจากโครงการใหญ่ ธุรกิจร้านอาหารที่มีวัตถุดิบสดและราคาผันผวนต้องรู้ให้ได้ว่าใช้ของเท่าไร เหลือเท่าไร และควรสั่งซื้อเมื่อใด แต่เดิมข้อมูลของร้านอยู่ทั้งในกระดาษ รูปภาพ ไฟล์เอกสาร และคำบอกเล่า จึงติดตามการเคลื่อนไหวของวัตถุดิบได้ยาก
ลินดา บูรณะชน ผู้บริหารบริษัท ครัวเจ๊ง้อ กาญจนาภิเษก จำกัด วัย 65 ปี นำทีมปรับระบบหลังบ้านด้วยข้อมูล โดยพัฒนาระบบบริหารสต็อกและฐานข้อมูลกลาง ก่อนต่อยอดเป็นแอปพลิเคชันจัดการสต็อกเฉพาะทางผ่านแพลตฟอร์ม AppSheet นี่คือแนวทางจัดการสต็อก SME ที่จับต้องได้ เพราะทำให้ข้อมูลที่เคยแยกส่วนกลายเป็นภาพเดียวสำหรับใช้วางแผน
ก่อนปรับระบบ ต้นทุนวัตถุดิบของร้านสูงถึง 55% ขณะที่กรอบเป้าหมายมาตรฐานของธุรกิจภัตตาคารอยู่ที่ราว 40% การสั่งซื้อไม่แม่นยำทำให้วัตถุดิบเหลือค้าง เสี่ยงเสียหาย หรือถูกนำไปปรับใช้กับเมนูอื่น เมื่อมีข้อมูลช่วยติดตามสต็อก ธุรกิจจึงวางแผนการซื้อได้เหมาะขึ้น ลดของเสียและเงินที่จมอยู่ในวัตถุดิบสด
ผลที่รายงานคือสัดส่วนต้นทุนวัตถุดิบลดลงจาก 55% และเข้าใกล้กรอบเป้าหมาย 40% พร้อมช่วยให้เงินที่เคยค้างในสต็อกกลับมาหมุนเวียนเป็นกระแสเงินสดได้คล่องขึ้น ตัวเลขนี้ไม่ได้แปลว่าทุกร้านจะลดต้นทุนได้เท่ากัน แต่ยืนยันว่าการลดต้นทุนวัตถุดิบเริ่มได้จากการเห็นการใช้และการสูญเสียอย่างเป็นระบบ
AI ธุรกิจขนาดเล็กเริ่มจากงานที่อยากให้ดีขึ้น
AI ธุรกิจขนาดเล็กจะมีประโยชน์เมื่อช่วยจัดการงานที่ติดขัด ไม่ใช่เมื่อมีไว้เพียงให้ธุรกิจดูทันสมัย กรอบการทำงานของ The UP เริ่มจากค้นหาปัญหาเฉพาะของแต่ละบริษัท แล้วตรวจว่ามีข้อมูลใดพร้อมใช้ ก่อนเลือกเครื่องมือวิเคราะห์ข้อมูลหรือ AI ที่เหมาะกับโจทย์
สำหรับ SME ที่อยากเริ่มเอง แนวทางที่คุ้มค่ากว่าการซื้อระบบก่อนมีสามขั้นตอน: ระบุปัญหาที่กระทบต้นทุนหรือเวลา รวบรวมข้อมูลที่เกี่ยวข้องให้เป็นระเบียบ แล้วทดลองใช้ข้อมูลนั้นเพื่อปรับการตัดสินใจ จากการสั่งซื้อวัตถุดิบไปจนถึงการจัดตารางงาน เป้าหมายควรเป็นผลที่ตรวจสอบได้ เช่น ของเหลือค้างลดลง งานซ้ำซ้อนน้อยลง หรือพนักงานใช้เวลาทำงานได้มีประสิทธิภาพขึ้น
โครงการ The UP มุ่งแก้โจทย์สามด้าน ได้แก่ ลดต้นทุน เพิ่มยอดขาย และปรับปรุงกระบวนการทำงาน โดยผู้เข้าร่วมได้รับแผนพัฒนาการใช้ข้อมูลเพื่อวางทางต่อในระยะยาว แนวคิดนี้เหมาะกับธุรกิจหลายประเภท ไม่ใช่เฉพาะร้านอาหาร เพราะปัญหาสต็อกจมและการทำงานที่ไม่มีข้อมูลรองรับเกิดได้ทั้งในภาคการผลิต การค้า และบริการ
บทเรียนสำคัญคือเลือกโจทย์ก่อนเลือกเทคโนโลยี
โครงการนี้ตั้งเป้าสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจกว่า 112 ล้านบาท และมองผู้ประกอบการ SME ขนาดเล็กและขนาดกลางราว 500,000 รายเป็นกลุ่มเป้าหมายสำหรับการขยายโอกาสเข้าถึงข้อมูลและ AI แต่จำนวนผู้เข้าร่วมที่ยังจำกัดเมื่อเทียบกับกลุ่มเป้าหมายก็เตือนว่า การถ่ายทอดความรู้และการลงมือทำในแต่ละกิจการยังต้องอาศัยเวลาและผู้เชี่ยวชาญ
ข้อสรุปที่เจ้าของกิจการควรนำไปใช้ไม่ใช่รีบตามหา AI ที่เก่งที่สุด แต่เริ่มจากจุดที่เงินรั่วหรือเวลาสูญเปล่า แล้วถามว่าข้อมูลที่มีช่วยตัดสินใจเรื่องนั้นได้หรือไม่ หากข้อมูลยังอยู่คนละที่ ให้จัดระบบและทำให้ทีมบันทึกข้อมูลด้วยวิธีเดียวกันก่อน เมื่อพื้นฐานชัด เครื่องมือดิจิทัลจึงจะช่วยงานได้จริง
ครัวเจ๊ง้อพิสูจน์ว่าเบื้องหลังของการลดต้นทุนและเพิ่มสภาพคล่องไม่จำเป็นต้องเป็นเทคโนโลยีราคาแพงเสมอไป แก่นของการเปลี่ยนแปลงคือการมองเห็นข้อมูลที่เคยมองไม่เห็น และใช้ข้อมูลนั้นตัดสินใจได้ดีขึ้น สำหรับ SME การเริ่มจากปัญหาจริงคือทางเลือกที่มีโอกาสเปลี่ยนข้อมูลหลังบ้านให้กลายเป็นกระแสเงินสดได้มากที่สุด
