ฮับพลังงานเอเชียใหม่ ก้าวของโครงข่ายไฟฟ้าอาเซียนผ่านโครงข่ายไฟฟ้าอาเซียน

โครงข่ายไฟฟ้าอาเซียนไม่ใช่แค่สายส่ง แต่คือเกมใหม่ของอำนาจพลังงาน

โครงข่ายไฟฟ้าอาเซียน หรือ ASEAN Power Grid คือการเชื่อมโยงระบบส่งไฟฟ้าของหลายประเทศในภูมิภาคเข้าด้วยกัน เพื่อแลกเปลี่ยนและสำรองไฟฟ้าร่วมกันโดยเฉพาะไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียน ช่วยเพิ่มเสถียรภาพของระบบไฟฟ้า ลดความเสี่ยงที่ต้องพึ่งพาแหล่งผลิตภายในประเทศ และเปิดทางให้เกิดการค้าพลังงานไฟฟ้าข้ามพรมแดนอย่างเป็นระบบ

ประเด็นสำคัญคือ โครงข่ายไฟฟ้าอาเซียนกำลังเปลี่ยนแผนที่พลังงานของภูมิภาค จากเดิมที่แต่ละชาติต่างผลิตใช้เอง กลายเป็นระบบที่เชื่อมโยงกัน และทำให้ผู้ที่ครอง “จุดเชื่อม” กลางกลายเป็นฮับพลังงานเอเชียโดยปริยาย การยกระดับสถานีไฟฟ้าคลองแงะให้เป็นหัวใจของโครงการเชื่อมโยงไฟฟ้า 4 ประเทศ ลาว ไทย มาเลเซีย และสิงคโปร์ หรือ LTMS-PIP จึงไม่ใช่แค่เรื่องเทคนิค แต่คือการวางหมากทางเศรษฐกิจและภูมิรัฐศาสตร์พลังงานของทั้งภูมิภาคด้วย

จากคลองแงะถึง LTMS-PIP ทำไมจุดเชื่อมเล็กๆ กลายเป็นหัวใจโครงข่ายไฟฟ้าอาเซียน

สถานีไฟฟ้าคลองแงะในภาคใต้ถูกยกระดับให้เป็นจุดเชื่อมสำคัญของโครงการ LTMS-PIP ที่เชื่อมลาว ไทย มาเลเซีย และสิงคโปร์เข้าด้วยกันผ่านโครงข่ายไฟฟ้าแรงสูง โดยติดตั้งระบบ STATCOM เพื่อปรับปรุงเสถียรภาพไฟฟ้าในสายส่ง ช่วยเพิ่มความมั่นคงและความยืดหยุ่นของระบบไฟฟ้าในระดับภูมิภาค

จุดตั้งรับที่เคยเป็นเพียงสถานีส่งไฟฟ้าระหว่างภาคกลางกับภาคใต้ ถูกยกระดับให้กลายเป็นประตูการแลกเปลี่ยนไฟฟ้าระหว่างหลายประเทศภายใต้กรอบ ASEAN Power Grid การเชื่อมโยงไฟฟ้าไทย มาเลเซียที่ดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2545 จึงถูกขยายบทบาทให้เป็นฐานพลังงานสะอาดภูมิภาค ที่พร้อมรองรับไฟฟ้าจากลาวและส่งต่อไปยังมาเลเซียและสิงคโปร์ ข้อเท็จจริงนี้แสดงชัดว่า ใครถือเส้นทางส่งไฟฟ้า ใครคนนั้นถืออำนาจต่อรองใหม่ด้านพลังงานของอาเซียน

Smart Grid ไทย และ Sandbox ในนิคมอุตสาหกรรม ห้องทดลองโครงข่ายไฟฟ้าแห่งอนาคต

การจะเป็นศูนย์กลางโครงข่ายไฟฟ้าอาเซียนได้ ไม่ใช่แค่มีสายส่งข้ามพรมแดน แต่ต้องมีโครงข่ายภายในที่ฉลาดและยืดหยุ่นพอ Smart Grid ไทยจึงถูกยกให้เป็น “ตัวเร่ง” ให้อุตสาหกรรมใหม่และพลังงานหมุนเวียนเดินหน้าไปพร้อมกัน การพัฒนา Smart Grid ควบคู่กับระบบกักเก็บพลังงาน เช่น แบตเตอรี่ จะช่วยดูดซับความผันผวนของไฟฟ้าจากแสงอาทิตย์และลม และเพิ่มศักยภาพการใช้พลังงานหมุนเวียนของประเทศได้อย่างมีนัยสำคัญ

นิคมอุตสาหกรรมถูกเสนอให้ทำหน้าที่เป็น Sandbox หรือพื้นที่ทดลองบริหารระบบไฟฟ้าสะอาดแบบปิดลูป โดยนิคมทำหน้าที่ Aggregator รวบรวมความต้องการและจัดซื้อขายไฟฟ้าระหว่างผู้ผลิตและผู้ใช้ภายในพื้นที่ แนวทางนี้สะท้อนมุมมองที่ว่า ไม่จำเป็นต้องรอให้ทั้งประเทศพร้อมในครั้งเดียว แต่ใช้เขตอุตสาหกรรมเป็นสนามทดลองระบบโครงข่ายไฟฟ้าอัจฉริยะรุ่นใหม่ ก่อนขยายสู่ระดับโครงข่ายไฟฟ้าอาเซียนเต็มรูปแบบ

Speed of Implementation เกมความเร็วที่ตัดสินใครจะเป็นฮับพลังงานเอเชีย

ในโลกที่คู่ค้าให้ความสำคัญกับการลดคาร์บอนตลอดห่วงโซ่อุปทาน การเข้าถึงพลังงานสะอาดและโครงข่ายไฟฟ้าที่มั่นคงกำลังกลายเป็นตัวชี้ชะตาความสามารถแข่งขันของประเทศ นายอัครินทร์ ประเทืองสิทธิ์เตือนชัดว่า สิ่งที่น่าห่วงไม่ใช่การไม่มีนโยบาย แต่คือความล่าช้าในการนำไปปฏิบัติจริง หรือ Speed of Implementation เพราะหากการปลดล็อกกฎระเบียบและโครงสร้างพื้นฐานล่าช้า นักลงทุนก็พร้อมย้ายฐานไปยังประเทศที่พร้อมกว่า และโอกาสจะดึงกลับมาแทบเป็นไปไม่ได้

เขายังมองว่าควรทบทวนโครงสร้างระบบไฟฟ้าแบบ Enhanced Single Buyer และจัดทำ Policy Fast Track ที่ยืดหยุ่น เพื่อรองรับรูปแบบการผลิตและซื้อขายไฟฟ้าที่เปลี่ยนไปคำกล่าวนี้ควรถูกใช้เป็นคำเตือนเชิงนโยบายว่า ในเกมฮับพลังงานเอเชีย ผู้ชนะไม่ใช่คนที่มีทรัพยากรดีที่สุด แต่คือคนที่อัปเกรดโครงข่ายไฟฟ้าอาเซียนและ Smart Grid ไทยได้เร็วและสอดคล้องกับทิศทางพลังงานสะอาดภูมิภาคมากที่สุด