ทำไมทุนศูนย์ข้อมูลระดับโลกเทเงินมหาศาลสู่ฐานใหม่ในภูมิภาค

ศูนย์ข้อมูล ไทย จากดีลลงทุนพันล้านสู่โจทย์ว่าคนไทยได้อะไร

ศูนย์ข้อมูล ไทย คือโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลที่รวมระบบจัดเก็บและประมวลผลข้อมูลขนาดใหญ่ด้วยเซิร์ฟเวอร์จำนวนมาก เชื่อมต่อด้วยโครงข่ายความเร็วสูงและต้องมีไฟฟ้าและระบบระบายความร้อนที่เสถียร ทำงานตลอดยี่สิบสี่ชั่วโมงทุกวัน เพื่อรองรับบริการคลาวด์ ปัญญาประดิษฐ์ และแพลตฟอร์มออนไลน์ที่ผู้ใช้และธุรกิจพึ่งพาในยุคดิจิทัล สิ่งที่กำลังเกิดขึ้นคือผู้ให้บริการคลาวด์ยักษ์ใหญ่อย่าง AWS Google และ Microsoft รวมถึงผู้ดำเนินการศูนย์ข้อมูลรายอื่น เลือก ลงทุน data center ขนาดใหญ่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้โดยปักฐานสำคัญในไทย แม้หลายประเทศแข่งกันด้วยสิทธิประโยชน์ทางภาษีอย่างดุเดือดก็ตาม การหลั่งไหลเข้ามาของดีลศูนย์ข้อมูลกลายเป็นแรงขับเคลื่อนตลาดอสังหาริมทรัพย์เชิงพาณิชย์และอุตสาหกรรม แต่คำถามที่ต้องถามให้ตรงคือ เรากำลังได้อุตสาหกรรมดิจิทัลใหม่ หรือแค่เป็นที่ตั้งโกดังข้อมูลของคนอื่น

โครงสร้างพื้นฐาน ดิจิทัล และข้อได้เปรียบที่ดึงทุนศูนย์ข้อมูล

หากมองอย่างตรงไปตรงมา จุดแข็งที่ทำให้ทุนศูนย์ข้อมูลระดับโลกเทเงินเข้ามา ไม่ได้มีแค่ภาษี แต่คือเสถียรภาพและความยืดหยุ่นของโครงสร้างพื้นฐาน ดิจิทัล รวมถึงกฎระเบียบที่เอื้อต่อการเชื่อมต่อระดับโลก ด้านพลังงาน ระบบไฟฟ้าของไทยมีค่าดัชนีไฟดับ SAIDI และ SAIFI อยู่ในระดับต่ำ มีเพียงไม่กี่ประเทศในภูมิภาคที่ดีกว่า ทำให้ความเสี่ยงไฟดับซึ่งเป็นฝันร้ายของศูนย์ข้อมูลลดลงอย่างชัดเจน ขณะที่บางประเทศยังเผชิญปัญหาขาดแคลนไฟฟ้าและระบบส่ง โดยเฉพาะพื้นที่อุตสาหกรรมสำคัญ บนฝั่งกฎหมาย PDPA ของไทยออกแบบใกล้เคียงมาตรฐานยุโรป ทำให้การคุ้มครองข้อมูลมีความชัดเจน แต่ไม่บังคับ Data Localization เข้มงวด ศูนย์ข้อมูลจึงเชื่อมต่อโครงข่ายคลาวด์และ Edge Network ทั่วโลกได้อย่างราบรื่น อีกทั้งสิทธิจาก BOI เปิดให้ต่างชาติถือหุ้นกิจการศูนย์ข้อมูลได้เต็มร้อยเปอร์เซ็นต์ ไม่มีข้อบังคับต้องมีพันธมิตรท้องถิ่น

มิติด้านพลังงานสีเขียวก็เป็นตัวดึงดูดสำคัญ บริษัทเทคโนโลยีระดับโลกต้องทำตามพันธสัญญา RE100 ใช้ไฟจากพลังงานหมุนเวียนเต็มร้อย ประเทศไทยจึงพัฒนากลไกอย่าง Utility Green Tariff และ Direct Power Purchase Agreement เพื่อให้ผู้ประกอบการศูนย์ข้อมูลจัดซื้อไฟสะอาดจากผู้ผลิตไฟฟ้าโดยตรงได้ ใครคิดว่าศูนย์ข้อมูลคือแค่ตึกไอทีอาจมองข้ามจุดนี้ แต่สำหรับทุนระดับโลก ความสามารถเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานหมุนเวียนอย่างรวดเร็วคือเงื่อนไขการลงทุนที่ไม่อาจต่อรอง ด้านการเชื่อมต่อ ไทยยังได้เปรียบบทบาทจุดเชื่อมเคเบิลใต้น้ำที่เชื่อมมหาสมุทรอินเดียกับแปซิฟิก และเชื่อมต่อโดยตรงกับศูนย์เศรษฐกิจดิจิทัลในภูมิภาค เพิ่มทั้งเส้นทางสำรองและคุณภาพ Low Latency ซึ่งเป็นหัวใจของบริการคลาวด์ระดับโลก

จากโกดังข้อมูลสู่ AI Data Center โจทย์ใหม่ที่ห้ามพลาด

ตัวเลขคำขอรับการส่งเสริมการลงทุนผ่าน BOI ระหว่างเดือนมกราคมถึงกันยายน 2568 เพิ่มขึ้นถึง 94 เปอร์เซ็นต์ แตะระดับสูงสุดราวสี่หมื่นสองพันล้านดอลลาร์ นำโดยศูนย์ข้อมูลและอิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ ปัจจุบันมีกำลังศูนย์ข้อมูลเปิดใช้งานประมาณสามร้อยห้าสิบเมกะวัตต์ และมีโครงการในกระบวนการอีกกว่า 2.8 กิกะวัตต์ แต่คำถามที่แท้จริงคือ ศูนย์ข้อมูลเหล่านี้เป็นแบบไหน และคนไทยได้ใช้กำลังประมวลผลเหล่านั้นมากน้อยเพียงใด บทวิเคราะห์ชี้ชัดว่า Data Center ไม่ได้เหมือนกันทั้งหมด Storage Data Center คล้ายธุรกิจอสังหาฯ ที่มีไฟ สินทรัพย์หลักคือที่ดินและหม้อแปลง สร้างรายได้ค่าเช่าและบริการพื้นฐาน แต่ไม่ได้สร้างอุตสาหกรรมใหม่เสมอไป ในทางตรงกันข้าม AI Data Center คือโรงงานผลิตความสามารถในการคิด สินทรัพย์สำคัญคือ Compute Power หากเราใช้น้ำและไฟแลกกับศูนย์ข้อมูลโดยไม่กำหนดว่าใครจะได้ใช้ Compute เหล่านี้ สิ่งที่ได้อาจเป็นเพียงโกดังเก็บข้อมูลของคนอื่นตามคำเตือนว่า "วันนี้ หากเรายังใช้น้ำและไฟแลกกับ Data Center โดยไม่เปลี่ยนยุทธศาสตร์การเจรจา สิ่งที่ได้อาจเป็นเพียงโกดังเก็บข้อมูลของคนอื่น"

การลงทุนขนาดใหญ่ที่ไหลเข้าไทยส่วนหนึ่งอาจเป็นเพียงลาภลอยจากข้อจำกัดของคู่แข่งในภูมิภาค สิงคโปร์ชะลอการอนุมัติศูนย์ข้อมูลตั้งแต่ปี 2019 หลังอุตสาหกรรมนี้ใช้ไฟถึงเจ็ดเปอร์เซ็นต์ของประเทศ และเมื่อกลับมาเปิดก็จำกัดโควตาอย่างเข้มงวด มาเลเซียมีข้อจำกัดระบบส่งไฟบางรัฐถึงขั้นเบรกคำขอประมาณหนึ่งในสามด้วยความกังวลเรื่องไฟฟ้าและน้ำ ขณะที่อินโดนีเซียเผชิญเหตุไฟดับครั้งใหญ่ในสุมาตราและมีปัญหาระบบส่งเช่นกัน เมื่อประเทศเพื่อนบ้านแก้ปัญหาได้ เงินทุนก็พร้อมจะเปลี่ยนทิศ หากไทยไม่มียุทธศาสตร์ชัดเจนในการเปลี่ยนกำลังไฟฟ้าและน้ำที่ยอมให้ศูนย์ข้อมูลใช้ ให้กลายเป็นสิทธิการเข้าถึง Compute ของธุรกิจและสตาร์ตอัพในประเทศ เราเสี่ยงกับภาพลวงตาว่ามียุทธศาสตร์ ทั้งที่เพียงยืนอยู่ถูกที่ถูกเวลาในรอบลงทุนครั้งนี้

ผลกระทบต่อประชาชน เศรษฐกิจดิจิทัล และการตั้งโจทย์ใหม่

การขยายตัวของศูนย์ข้อมูลไม่ใช่เรื่องไกลตัวคนทั่วไป เพราะมันเกี่ยวข้องกับทั้งไฟฟ้า น้ำ ค่าใช้จ่ายครัวเรือน และโอกาสทางเศรษฐกิจดิจิทัลของผู้ประกอบการรายเล็ก เดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา คณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติอนุมัติมาตรการลดค่าไฟครัวเรือนสองร้อยหน่วยแรกเหลือสามบาทต่อหน่วย และกำหนดให้ผู้ประกอบการรายใหญ่จ่ายอัตราแยกประมาณห้าถึงหกบาทต่อหน่วย พร้อมวางหลักประกันใช้ระบบส่งไฟและยื่นแผนบริหารจัดการน้ำเพื่อไม่ให้เกิดการแย่งทรัพยากรกับภาคเกษตรและชุมชน แนวทางนี้สะท้อนท่าทีที่ถูกต้องว่าไทยไม่ควรยอมแลกทุกอย่างเพื่อเม็ดเงินลงทุน การให้ผู้ใช้ไฟรายใหญ่รับผิดชอบต้นทุนของตัวเองแทนผลักภาระให้ครัวเรือนเป็นหลักคิดเชิงความเป็นธรรม แต่การคุมผลกระทบเป็นเพียงครึ่งหนึ่งของโจทย์ อีกครึ่งที่สำคัญกว่าคือ จะใช้คลื่น ลงทุน data center เพื่อเปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจดิจิทัลอย่างไร

การหลั่งไหลของเงินทุนศูนย์ข้อมูลกลายเป็นแรงขับเคลื่อนตลาดอสังหาริมทรัพย์เชิงพาณิชย์และอุตสาหกรรม แต่หากวัดผลแค่จำนวนงานและภาษี เรากำลังตั้งโจทย์ผิด เพราะ Hyperscale Data Center ใช้พนักงานประจำเพียงหลักสิบถึงหลักร้อยคนต่อเงินลงทุนระดับหมื่นล้านบาท และยังได้รับสิทธิยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคลสามถึงแปดปี ขณะที่กิจการคลาวด์ได้สูงถึงแปดปี คำถามที่ไม่มีใครตอบคือ เมื่อศูนย์ข้อมูลเหล่านี้เข้ามา ต้นทุนการประมวลผลของธุรกิจไทยลดลงเท่าไร เพราะกรอบการลงทุนไม่เคยกำหนดสิทธิการเข้าถึง Compute ของผู้ประกอบการในประเทศเลย หากเราไม่รีบผูกนโยบายศูนย์ข้อมูลเข้ากับวาระการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจดิจิทัล ผลลัพธ์สำหรับประชาชนอาจเหลือเพียงอินเทอร์เน็ตที่เร็วขึ้นเล็กน้อย แต่ไม่เกิดอุตสาหกรรมดิจิทัลที่สร้างมูลค่าเพิ่มจริง

ศูนย์ข้อมูล ไทย จะเป็นศูนย์กลาง เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ได้ต้องเปลี่ยนจากดีลไฟฟ้าสู่นโยบาย Compute

ถ้าถามว่าศูนย์ข้อมูล ไทย กำลังชนะเกมใน เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือไม่ คำตอบคือเรามีทั้งจุดแข็งและจุดเสี่ยง ด้านหนึ่ง ระบบไฟฟ้าเสถียร กฎหมายข้อมูลยืดหยุ่น โครงสร้างพื้นฐานเคเบิลใต้น้ำพร้อม และ BOI เปิดทางให้ต่างชาติถือครองศูนย์ข้อมูลเต็มร้อยเปอร์เซ็นต์และถือครองที่ดินได้ ทำให้โครงการพัฒนาเดินหน้าเร็วและเปิดดำเนินการทันวงจรเทคโนโลยี อีกด้านหนึ่ง เงินลงทุนบางส่วนสะท้อนข้อจำกัดของคู่แข่ง ไม่ใช่ความเหนือกว่าทางยุทธศาสตร์ และไทยยังไม่มีคำตอบว่าทุกเมกะวัตต์ไฟฟ้าและทุกลูกบาศก์เมตรน้ำที่เราให้ศูนย์ข้อมูลใช้ เราแลกกลับมาด้วยอุตสาหกรรมอะไรของคนไทยอย่างเป็นรูปธรรม

อนาคตที่น่าห่วงคือวงรอบ AI กำลังโตอย่างรวดเร็วถึงราวปี 2575 แต่แผนด้านพลังงาน เช่นแผนนิวเคลียร์ขนาดเล็กใน PDP 2024 ตั้งกำลังผลิตเพียง 600 เมกะวัตต์และคาดว่าจะเสร็จปี 2580 ซึ่งช้ากว่าจังหวะเติบโตของ AI อย่างน้อยครึ่งทศวรรษ ขณะเดียวกัน แผนปฏิบัติการ AI แห่งชาติ 2565–2570 กำลังเข้าสู่ปีสุดท้าย โดยที่เรายังไม่เห็นภาพชัดว่า Compute จากศูนย์ข้อมูลในประเทศถูกจัดสรรให้ผู้ประกอบการไทยอย่างไร ทางออกจึงไม่ใช่ถกกันแค่ศูนย์ข้อมูลใช้น้ำและไฟเท่าไร แต่ต้องตั้งโจทย์ใหม่ว่าการเป็นฐานศูนย์ข้อมูลของภูมิภาคจะเปิดทางให้ไทยกลายเป็นศูนย์กลางอุตสาหกรรม AI และดิจิทัลอย่างไร หากรัฐบาลและเอกชนร่วมกันวางนโยบายให้ธุรกิจไทยเข้าถึงกำลังประมวลผลในราคาที่เป็นธรรม ผูกดีลลงทุนกับการสร้างอุตสาหกรรมใหม่แทนโกดังข้อมูล ศูนย์ข้อมูล ไทย มีโอกาสก้าวจากฐานรับงานให้โลก สู่การเป็นหัวใจเศรษฐกิจดิจิทัลของภูมิภาคอย่างแท้จริง