เขตส่งเสริมเศรษฐกิจพิเศษในกรอบ EEC คืออะไร และทำไมการตัดสินใจครั้งนี้สำคัญ
เขตส่งเสริมเศรษฐกิจพิเศษคือพื้นที่ที่รัฐประกาศให้มีกฎเกณฑ์การลงทุน สิทธิประโยชน์ และการอำนวยความสะดวกพิเศษ เพื่อจูงใจให้ทุนต่างชาติและทุนภายในประเทศเข้ามาลงทุน โดยเชื่อมโยงกับโครงสร้างพื้นฐานและโครงการพัฒนาเศรษฐกิจที่รัฐวางยุทธศาสตร์ไว้ในระยะยาว เพื่อสร้างการเติบโต กระจายรายได้สู่พื้นที่โดยรอบ และยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนในภูมิภาค การที่คณะรัฐมนตรีมีมติรับทราบการจัดตั้งเขตส่งเสริมเศรษฐกิจพิเศษจำนวน 8 แห่งตามข้อเสนอของคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก กพอ คือสัญญาณชัดว่า รัฐเลือกใช้เครื่องมือด้านกฎหมายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก พศ 2561 เพื่อเร่งดึงการลงทุนใหม่เข้าสู่พื้นที่ ระยอง ชลบุรี ฉะเชิงเทรา และพื้นที่ EEC ลงทุนต่างชาติโดยตรง แทนการปล่อยให้การเติบโตกระจุกตัวอยู่เพียงศูนย์กลางเดิม
8 โครงการในระยอง ชลบุรี ฉะเชิงเทรา บอกทิศทางการลงทุนแบบใหม่
รายชื่อเขตส่งเสริมเศรษฐกิจพิเศษทั้ง 8 จุดสะท้อนภาพยุทธศาสตร์ที่พยายามผสมผสานอุตสาหกรรมดั้งเดิมกับเศรษฐกิจใหม่ในพื้นที่ระเบียงตะวันออกอย่างชัดเจน ตั้งแต่นิคมอุตสาหกรรมอมตะซิตี้ ชลบุรี 2 ไปจนถึงนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุดและนิคมอุตสาหกรรมหลักชัยเมืองยาง จังหวัดระยอง ตลอดจนโครงการสมาร์ท โลจิสติกส์ในฉะเชิงเทรา โครงการจำแนกได้เป็นสามกลุ่มใหญ่ คืออุตสาหกรรมการผลิตและปิโตรเคมีผ่านนิคมต่างๆ ธุรกิจบริการมูลค่าสูงอย่างศูนย์การแพทย์เฉพาะทางและสุขภาพครบวงจรไลฟ์สเฟียร์ในพัทยา และโครงสร้างพื้นฐานพลังงานอย่างสถานีแอลเอ็นจีมาบตาพุดแห่งที่ 2 ผสานกับสวนอุตสาหกรรม 304 อินดัสเตรียล ปาร์ค 2 และอุตสาหกรรมการแปรรูปอาหารบางปะกงที่ปักธงในกลุ่มกาแฟไทยยั่งยืน การเลือกพื้นที่เช่นนี้คือการบอกนักลงทุนต่างชาติว่า ระเบียงตะวันออกพร้อมรองรับทั้งสายผลิต สายบริการสุขภาพ และห่วงโซ่โลจิสติกส์ครบวงจร
EEC ลงทุนต่างชาติ สิทธิประโยชน์ และผลกระทบต่อคนพื้นที่
หัวใจสำคัญของเขตส่งเสริมเศรษฐกิจพิเศษในกรอบ EEC คือการใช้กฎหมายเฉพาะเพื่อให้สิทธิประโยชน์และอำนวยความสะดวกด้านการลงทุน ตั้งแต่ขั้นอนุมัติและอนุญาตสำหรับนักลงทุน สิ่งนี้ทำให้พื้นที่ใหม่ทั้ง 8 แห่งมีความได้เปรียบเชิงสถาบันเหนือพื้นที่อุตสาหกรรมทั่วไป และกลายเป็นจุดหมายปลายทางหลักของทุนต่างชาติที่ต้องการลดความเสี่ยงด้านขั้นตอนราชการ ด้านหนึ่ง นี่คือโอกาสให้คนในพื้นที่มีงานมากขึ้น จากการขยายขนาดเศรษฐกิจและโครงการพัฒนาเศรษฐกิจที่ตามมา แต่ในอีกด้าน หากรัฐและเอกชนไม่ลงทุนควบคู่ในทักษะแรงงานและการคุ้มครองสิ่งแวดล้อม ชุมชนอาจถูกผลักให้เป็นเพียงแรงงานต้นทุนต่ำ ไม่ได้ประโยชน์จากมูลค่าเพิ่มที่ทุนต่างชาติสร้างขึ้น จุดแข็งของโมเดลนี้จึงจะเกิดขึ้นจริงก็ต่อเมื่อการขยายการจ้างงานมาคู่กับมาตรการยกระดับคุณภาพชีวิตและการมีส่วนร่วมของท้องถิ่น
โครงสร้างพื้นฐาน พลังงานสะอาด และความมั่นคงอาหารในระเบียงตะวันออก
รัฐบาลชูว่าการตั้งเขตส่งเสริมเศรษฐกิจพิเศษจะกระตุ้นการพัฒนาระบบสาธารณูปโภคทั้งในและนอกพื้นที่โครงการ เช่น ถนน ระบบน้ำ ระบบไฟฟ้า และอ่างเก็บน้ำ จากการขยายตัวของเขตอุตสาหกรรมและชุมชนเมือง หากทำได้จริง โครงสร้างพื้นฐานเหล่านี้จะเพิ่มศักยภาพรองรับการลงทุนและทำให้ชุมชนมีคุณภาพชีวิตดีขึ้น ไม่ใช่แค่กลุ่มทุนเท่านั้นที่ได้ประโยชน์ อีกประเด็นที่น่าสังเกตคือการเชื่อมโยงโครงการพลังงานอย่างสถานีแอลเอ็นจีมาบตาพุดแห่งที่ 2 เข้ากับเป้าหมายด้านสิ่งแวดล้อม การใช้ก๊าซธรรมชาติซึ่งถือว่าเป็นพลังงานสะอาดกว่าถ่านหินและน้ำมันเตาทำให้การผลิตกระแสไฟฟ้ามีผลกระทบด้านมลพิษลดลงตามที่รัฐยกเป็นข้อดี ขณะเดียวกัน การผลักดันอุตสาหกรรมการแปรรูปอาหาร และการบริหารทรัพยากรเกษตรแบบบูรณาการถูกอธิบายว่าเป็นส่วนสร้างความมั่นคงทางอาหารและเกษตรมูลค่าเพิ่ม แต่คำถามยังอยู่ที่ว่าเกษตรกรรายย่อยจะเชื่อมเข้าห่วงโซ่มูลค่าสูงนี้ได้มากน้อยเพียงใด
สมาร์ท โลจิสติกส์ และการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าในฉะเชิงเทรา
โครงการสมาร์ท โลจิสติกส์ในฉะเชิงเทราถูกวางบทบาทเป็นหัวใจของการเชื่อมพื้นที่อุตสาหกรรมต่างๆ เข้าด้วยกันผ่านระบบโลจิสติกส์อัจฉริยะ รัฐชี้ว่าการบริหารจัดการที่ชาญฉลาดจะช่วยลดการสูญเสียในกระบวนการ เช่น การขนส่งไม่มีประสิทธิภาพ การเก็บสินค้าเกินจำเป็น หรือการเสียหายของสินค้า ซึ่งจะช่วยให้เกิดการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าและประหยัดทรัพยากรของประเทศโดยรวม หากมองเชิงยุทธศาสตร์ สมาร์ท โลจิสติกส์ไม่ได้เป็นเพียงโครงสร้างพื้นฐานด้านคลังสินค้าและขนส่ง แต่เป็นตัวชี้วัดว่าจะสามารถลดคอขวดของระบบเศรษฐกิจในระยอง ชลบุรี ฉะเชิงเทราได้หรือไม่ เพราะปัญหาที่มักทำลายความสามารถแข่งขันคือความล่าช้าและต้นทุนที่แฝงอยู่ในโซ่โลจิสติกส์ การลงทุนในระบบนี้จึงควรถูกจับตาอย่างใกล้ชิดว่า เทคโนโลยีที่ใช้จะเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการรายกลางและรายเล็กเข้าถึงได้จริง หรือจะกลายเป็นสนามเล่นของทุนรายใหญ่เพียงไม่กี่กลุ่ม
