ราคาน้ำมันพุ่ง ค่าเงินอ่อน สายการบินจำใจหดเส้นทาง

เมื่อ สายการบิน ราคาน้ำมัน กลายเป็นสมการขาดทุน

วิกฤต สายการบิน ราคาน้ำมัน คือสถานการณ์ที่ต้นทุนน้ำมันเชื้อเพลิงปรับตัวสูงขึ้นรวดเร็ว พร้อมกับค่าเงินอ่อนค่าจนทำให้ต้นทุนที่คิดเป็นสกุลต่างประเทศบานปลาย ส่งผลให้สายการบินต้องขึ้นราคาตั๋ว ลดเส้นทางบิน ลดความถี่เที่ยวบิน และหันมาเน้นการเพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินงานเพื่อเอาตัวรอด มากกว่าจะเน้นการเติบโตของปริมาณผู้โดยสารเหมือนในยุคก่อนหน้า

สิ่งที่น่ากังวลคือ วิกฤตรอบนี้ไม่ได้มาแบบ “ชั่วคราว” แต่เกิดจากปัจจัยเชื่อมโยงหลายชั้น ตั้งแต่ความตึงเครียดในตะวันออกกลางที่ดันราคาน้ำมันเครื่องบินให้พุ่ง ไปจนถึงค่าเงินในภูมิภาคที่อ่อนค่าลง ทำให้ค่าซื้อเชื้อเพลิงและค่าใช้จ่ายสกุลต่างประเทศบวมทันที สายการบินที่เคยรอดจากโควิดด้วยการรอเวลาฟ้าฝนเปลี่ยน วันนี้ไม่มีทางเลือกหรูหราแบบนั้นอีกต่อไป ต้อง “จัดโครงสร้างตัวเองใหม่” เพื่ออยู่รอดในสมรภูมิ วิกฤตการบิน เอเชีย ที่แข่งกันดุเดือดยิ่งกว่าเดิม

จากโควิดถึงน้ำมันแพง: บาดแผลสะสมของสายการบิน

ย้อนกลับไปไม่นาน ธุรกิจการบินเพิ่งผ่านโศกนาฏกรรมโควิดที่ทำให้ใครๆ บินไม่ได้ สายการบินหนึ่งเคยขาดทุนสุทธิถึง 8,673.0 ล้านบาท เพิ่มขึ้นจากปีก่อนหน้าที่ขาดทุนเพียง 871.5 ล้านบาท ปริมาณที่นั่งที่ขายได้หดตัว 52% จาก 26.08 ล้านเหลือ 12.64 ล้านที่นั่ง ขณะที่จำนวนผู้โดยสารดิ่งลง 57% เหลือ 9.49 ล้านคน จาก 22.15 ล้านคน นี่คือจุดเริ่มต้นของ วิกฤตการบิน เอเชีย ที่สะสมบาดแผลด้านงบการเงินไว้เต็มตัว

รายได้เสริมทุกเม็ด ตั้งแต่ค่าน้ำหนักสัมภาระ ค่าธรรมเนียมเลือกที่นั่ง ไปจนถึงการขายอาหารและสินค้าบนเครื่อง ล้วนหายวับพร้อมกับจำนวนผู้โดยสาร เมื่อฐานทุนถูกกัดเซาะหนักจากยุคโควิด สายการบินจึงเข้าสู่วัฏจักรใหม่ที่ต้องระวังเงินสดทุกบาท พอมาเจอรอบใหม่ของราคาน้ำมันแพงและค่าเงินผันผวน ภาคธุรกิจจึงแทบไม่มี “เบาะรองรับ” ทางการเงินเหลืออยู่ การขาดทุนสายการบิน ในรอบหลังจึงรุนแรง เพราะเป็นการซ้ำเติมบนฐานทุนที่อ่อนแออยู่แล้ว

น้ำมันแพง ค่าเงินอ่อน และการตัดสินใจ ลดเที่ยวบินไตรมาส

วิกฤตราคาน้ำมันรอบล่าสุดทำให้ผู้ประกอบการรายใหญ่รายหนึ่งพลิกจากกำไรเป็นขาดทุนสุทธิ 2,325.8 ล้านบาทในไตรมาส 2 เทียบกับกำไร 214.2 ล้านบาทในช่วงเดียวกันปีก่อน แม้รายได้จากการขายและบริการยังเพิ่มขึ้น 2% เป็น 10,045.5 ล้านบาท และสายการบินปรับค่าโดยสารเฉลี่ยขึ้นถึง 27% เป็น 2,127 บาท แต่แรงกดดันจากต้นทุนเชื้อเพลิงและเงินบาทที่อ่อนค่าก็กลบผลเชิงบวกไปแทบหมด

คำอธิบายที่ชัดที่สุดคือ รายได้เพิ่มแต่ต้นทุนพุ่งเร็วกว่าหลายเท่า ราคาน้ำมันในตลาดโลกขยับขึ้นจนทำให้ต้นทุนน้ำมันเชื้อเพลิงของสายการบินรายนี้เพิ่มขึ้น 43% เป็น 5,010.6 ล้านบาท และทำให้ EBITDA ลดลงถึง 96% เหลือเพียง 25 ล้านบาท การขึ้นราคา票เฉลี่ย 27% จึงช่วยได้เพียงครึ่งเดียวของภาระต้นทุนที่เพิ่มขึ้น ตามคำอธิบายของบริษัทเอง นี่คือตัวอย่างชัดเจนว่าเมื่อเชื้อเพลิงแพงและค่าเงินอ่อน สายการบินจะถูกบีบเข้ามุมอย่างไร โดยสุดท้ายไม่มีทางเลือกมากนักนอกจาก ลดเที่ยวบินไตรมาส และคุมต้นทุนแบบเข้มงวด

ยุทธศาสตร์หดเส้นทางเพื่อรอด: ลด 20% วันนี้เพื่อบินต่อพรุ่งนี้

เพื่อรับมือกับต้นทุนน้ำมันและค่าเงินที่ไม่เป็นใจ สายการบินรายเดิมเลือกยุทธศาสตร์หักดิบ ลดปริมาณที่นั่งในไตรมาส 3 ลงประมาณ 20% จากช่วงเดียวกันของปีก่อน ก่อนค่อยเพิ่มเที่ยวบินในไตรมาส 4 เพื่อรองรับฤดูกาลท่องเที่ยว การหดเที่ยวบินเน้นไปที่เส้นทางระหว่างประเทศ โดยเฉพาะตลาดอินเดีย จีน ฮ่องกง และเส้นทางเสรีภาพที่ 5 ซึ่งมักมีต้นทุนซับซ้อนกว่า

มุมหนึ่ง นี่คือการยอมเสียโอกาสรายได้ระยะสั้นเพื่อรักษาเงินสดและกำไรต่อที่นั่งในเส้นทางที่มีศักยภาพมากกว่า สายการบินตั้งเป้ารักษาอัตราขนส่งผู้โดยสารให้สูงกว่า 80% พร้อมปรับระดับค่าโดยสารให้สอดคล้องกับต้นทุนที่เพิ่มขึ้น หากมองจากฝั่งผู้โดยสาร ผลคือเที่ยวบินให้เลือกน้อยลง ราคาตั๋วเฉลี่ยแพงขึ้น และบางเส้นทางอาจต้องต่อเครื่องมากขึ้น แต่อีกด้านก็สะท้อนความจริงที่ว่าหากไม่ทำอย่างนี้เร่งด่วน ความเสี่ยง ขาดทุนสายการบิน อาจลุกลามจนกระทบความต่อเนื่องของการให้บริการทั้งเครือข่าย

ประสิทธิภาพการดำเนินงาน: จากคำสวยหรูสู่เงื่อนไขการอยู่รอด

ในอดีตคำว่า “เพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินงาน” มักถูกใช้เป็นวาทกรรมสวยหรูในแผนธุรกิจ แต่ในยุค วิกฤตการบิน เอเชีย ปัจจุบัน มันกลายเป็นเงื่อนไขการอยู่รอดที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ สายการบินต้นทุนต่ำรายเดิมตอกย้ำดีเอ็นเอของตัวเองด้วยการกดค่าใช้จ่ายในการขายและบริหารลง 17% ค่าใช้จ่ายพนักงานลดลง 12% และโดยรวมต้นทุนที่ไม่รวมค่าน้ำมันลดลง 8% ผ่านวินัยทางการเงินที่เข้มงวด

อย่างไรก็ตาม ภาพไม่ได้สวยงามทั้งหมด เพราะแม้จะหั่นต้นทุนหลายด้าน CASK ex-fuel หรือค่าใช้จ่ายต่อหน่วยที่ไม่รวมค่าน้ำมันก็ยังเพิ่มขึ้น 13% มาอยู่ที่ 1.43 บาท สะท้อนว่าเมื่อเที่ยวบินถูกลด ความสามารถในการเฉลี่ยต้นทุนคงที่ต่อที่นั่งก็ลดลงตามไปด้วย สายการบินจึงต้องเดินเชือกเส้นบาง ระหว่างการลดเส้นทางเพื่อเซฟเงินสด กับการรักษาปริมาณเพื่อไม่ให้ต้นทุนต่อหน่วยพุ่งเกินควบคุม หากมองในมุมโครงสร้างอุตสาหกรรม สิ่งนี้กำลังผลักให้ผู้เล่นที่ไม่มีวินัยด้านประสิทธิภาพค่อยๆ ถูกบีบออกจากตลาด ส่วนผู้ที่อยู่รอดได้จะเป็นสายการบินที่กล้าปรับขนาดและกล้าเจ็บในระยะสั้น เพื่อให้ยังมีแรงบินต่อในวันข้างหน้า