ผ้าไทยใส่แล้วปัง: เปิดเวที ‘ผ้าลายสิริราชพัสตราภรณ์’ ดันภูมิปัญญาท้องถิ่นสู่แฟชั่นสากล

ผ้าไทยยุคใหม่: จากหูกทอผ้าสู่รันเวย์โลก

กระทรวงมหาดไทยชวนช่างทอผ้าและศิลปินหัตถกรรมทั่วประเทศร่วมปลุกกระแส “ผ้าไทยใส่ให้สนุก” ผ่านเวทีประกวดผ้าลายพระราชทาน “ผ้าลายสิริราชพัสตราภรณ์” และงานหัตถกรรม ประจำปี 2568 เพื่อสืบสานภูมิปัญญาผ้าท้องถิ่นให้ก้าวไกลสู่ระดับนานาชาติ

หัวใจสำคัญของการขับเคลื่อนครั้งนี้ คือการนำภูมิปัญญาเดิมมาผสานกับองค์ความรู้และเทคโนโลยีใหม่ ๆ ให้ผ้าไทยตอบโจทย์คนทุกเจเนอเรชัน ใส่ได้จริง ใช้ได้ทุกโอกาส และสร้างรายได้กลับสู่ชุมชนอย่างมั่นคง

พระปณิธาน “ผ้าไทยใส่ให้สนุก” สู่มรดกโลกวัฒนธรรม

จากพระปณิธานอันแน่วแน่ของ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา ในการอนุรักษ์และต่อยอดผ้าไทย ทำให้งานผ้าและหัตถศิลป์ไทยได้รับการยอมรับในวงกว้าง โดยยูเนสโกได้เชิดชูพระเกียรติด้านการสงวนรักษามรดกวัฒนธรรมและการส่งเสริมวิจิตรศิลป์ ณ กรุงปารีส

เพื่อต่อยอดแนวพระดำริ “ผ้าไทยใส่ให้สนุก” กระทรวงมหาดไทย โดยกรมการพัฒนาชุมชน จึงเดินหน้าจัดประกวดผ้าลายพระราชทานและงานหัตถกรรมต่อเนื่องเป็นปีที่ 5 เพื่อให้ผ้าไทยไม่ใช่เพียงมรดกที่เก็บบนหิ้ง แต่เป็น แฟชั่นที่มีชีวิต อยู่ในทุกวันของคนไทย

งานแถลงข่าว: จุดสตาร์ตสู่เวทีประกวดระดับประเทศ

ปีนี้มีการจัดงานแถลงข่าวการประกวดผ้าลายพระราชทาน “ผ้าลายสิริราชพัสตราภรณ์” และงานหัตถกรรม ประจำปี 2568 เพื่อประกาศรายละเอียดการคัดเลือกและเกณฑ์การตัดสิน ผู้ชนะจะได้รับเหรียญรางวัลพระราชทาน และยังสามารถนำผลงานไปเป็นต้นแบบให้กับผู้สนใจต่อยอดเชิงพาณิชย์ได้ต่อไป

ในงานมีตัวแทนจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและที่ปรึกษาโครงการ “ผ้าไทยใส่ให้สนุก” มาร่วมถ่ายทอดแนวคิดและเป้าหมายของโครงการอย่างชัดเจน วางภาพใหญ่ให้เห็นว่า ผืนผ้าหนึ่งผืน สามารถกลายเป็นทั้งอาชีพ รายได้ และตัวตนของชุมชนได้อย่างไร

ผ้าลายพระราชทาน: จากแรงบันดาลใจสู่ลายผ้าร่วมสมัย

หนึ่งในไฮไลต์ของปีนี้ คือการพระราชทานแบบลายผ้า “ผ้าลายสิริราชพัสตราภรณ์” ซึ่งออกแบบจากการศึกษาศิลปกรรมไทยและผ้าโบราณ นำมาต่อยอดให้ร่วมสมัยและใช้ได้จริงทั้งในชีวิตประจำวันและงานแฟชั่น

ลายผ้าพระราชทานแบ่งเป็น 2 ชุดใหญ่ ประกอบด้วยองค์ประกอบสำคัญ เช่น

• ลายดอกพุดตาน

• ลายหัวใจดอกพุดตาน

• ลายมยุรสิริ

• ลายม้า

• ลายขอเจ้าฟ้าฯ 2568

ผ้าสามารถสร้างสรรค์ได้ในหลากหลายเทคนิคดั้งเดิม ไม่ว่าจะเป็น

• ผ้ามัดหมี่

• ผ้ายก

• ผ้าจก

• ผ้าขิด

• ผ้าแพรวา

• ผ้าบาติก

ลายเหล่านี้ถูกมอบต่อให้ผู้ว่าราชการจังหวัดทั่วประเทศ เพื่อนำไปสู่มือช่างทอผ้าและช่างหัตถกรรมในพื้นที่ ให้แต่ละจังหวัดตีความลายพระราชทานผ่านเอกลักษณ์เฉพาะถิ่นของตนเอง

ผ้าไทย + เทคโนโลยี + ตลาด = เศรษฐกิจฐานรากที่ยั่งยืน

แนวทางของกระทรวงมหาดไทยและกรมการพัฒนาชุมชน ไม่ได้มองผ้าไทยเป็นเพียงงานศิลป์เท่านั้น แต่มองเป็น เครื่องมือขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานราก อย่างเต็มรูปแบบ

การทำงานจึงครอบคลุมทั้ง

• พัฒนาความรู้และเทคนิคการทอและออกแบบลายผ้าพระราชทานให้ร่วมสมัย

• ส่งเสริมด้านการตลาด การแข่งขัน และการจัดแสดงสินค้า

• สร้างเครือข่ายความร่วมมือหลายภาคส่วน ทั้งภาครัฐ เอกชน และดีไซเนอร์

คณะทำงานโครงการ “ผ้าไทยใส่ให้สนุก” ทำหน้าที่เสมือน “วิชชาลัยผ้าเคลื่อนที่” ลงพื้นที่ให้คำแนะนำแก่ช่างทอผ้าทั่วประเทศ ช่วยจุดประกายไอเดียใหม่ ๆ แต่ยังคงรากเหง้าของภูมิปัญญาดั้งเดิมไว้ครบถ้วน

แนวคิดหลักคือ Sustainable Fashion – แฟชั่นที่ยั่งยืน ที่ให้ความสำคัญกับ

• การใช้เส้นใยธรรมชาติ

• การย้อมสีธรรมชาติที่ปลอดภัยต่อผู้สวมใส่และสิ่งแวดล้อม

• การผลิตอย่างรับผิดชอบและสอดคล้องกับวิถีชุมชน

แผนงานประกวด: จากระดับจังหวัดสู่รอบชิงระดับประเทศ

กรมการพัฒนาชุมชนได้ออกแบบกระบวนการประกวดให้ครอบคลุมทุกภูมิภาค เปิดรับผลงานจาก 76 จังหวัดทั่วประเทศ ทั้งประเภทผ้าและงานหัตถกรรม รวมผลงานหลายพันชิ้นที่ส่งเข้ามาร่วมเวที

กระบวนการคัดเลือกแบ่งเป็นหลายช่วง ได้แก่

• การคัดกรองผลงานในระดับจังหวัด ตามหลักเกณฑ์และแนวทางที่กำหนด

• การส่งผลงานเข้าประกวดในระดับภูมิภาคทั้ง 4 ภูมิภาค

• การประกวดรอบตัดสินระดับภาค (Quarter Final) ณ ศูนย์แสดงสินค้าและการประชุม เมืองทองธานี

• การประกวดรอบรองชนะเลิศ (Semi-Final) ต่อเนื่องจากรอบภาค

นอกจากการประกวดแล้ว ยังมีการจัดแสดงผลงานในรูปแบบ POP Up Store ในศูนย์การค้าชั้นนำ เพื่อให้ประชาชนได้สัมผัสผลงานจริง เห็นทั้งลายผ้า สัมผัสเนื้อผืน และเรียนรู้เรื่องราวเบื้องหลังแต่ละชิ้นงาน

ไฮไลต์สำคัญอยู่ที่ รอบชิงชนะเลิศระดับประเทศ ซึ่งจะมีการตัดสินผ้าลายพระราชทาน “ผ้าลายสิริราชพัสตราภรณ์” และงานหัตถกรรม โดยมีพระองค์ท่านเสด็จเป็นองค์ประธานในการตัดสิน พร้อมทั้งมีพิธีมอบเหรียญรางวัลพระราชทานในช่วงปลายปี

กติกาและหัวใจของการส่งผลงานเข้าประกวด

ลายผ้าพระราชทาน “สิริราชพัสตราภรณ์” ไม่ได้เปิดพื้นที่ให้สร้างสรรค์เพียงอย่างเดียว แต่ยังตั้งโจทย์ให้ผู้ส่งผลงาน กลับไปหาต้นกำเนิดของภูมิปัญญา ตัวเองด้วย

เงื่อนไขสำคัญของการเข้าประกวด ได้แก่

• ผู้ส่งผลงานต้องเป็นผู้ผลิตหรือช่างฝีมือ ที่มีภูมิลำเนาในจังหวัดที่สมัคร

• ผลงานต้องเป็น งานทำมือ เท่านั้น

• ใช้เส้นใยธรรมชาติ เช่น ไหมพื้นบ้าน หรือฝ้ายเข็นมือ

• เน้นการย้อมสีธรรมชาติเป็นหลัก

• ต้องระบุแหล่งที่มาวัตถุดิบ กระบวนการย้อม และสูตรสีธรรมชาติอย่างละเอียด

ผู้เข้าประกวดสามารถนำลายโบราณของท้องถิ่นมาผสมผสานกับลายพระราชทาน “สิริราชพัสตราภรณ์” ได้ในทุกเทคนิค ทําให้แต่ละผืนกลายเป็น ผลงานร่วมสมัยที่มีรากจากท้องถิ่นของตัวเอง

ประเภทการประกวดผ้าแบ่งออกเป็น 14 ประเภท อาทิ

• ผ้ามัดหมี่

• ผ้าขิด

• ผ้าจก

• ผ้าบาติก

• ผ้าเทคนิคสร้างสรรค์

ส่วนฝั่งงานหัตถกรรม ก็เปิดกว้างให้ต่อยอดลายพระราชทานไปสู่หลากหลายสื่อสร้างสรรค์ เช่น

• งานเซรามิก

• งานจักสาน

• งานหัตถกรรมที่ใช้ลายขอเจ้าฟ้าสิริวัณณวรีฯ

• งานจากลายขิดนารีรัตนราชกัญญา

• งานจากลายดอกรักราชกัญญา

• งานจากลายสิริวชิราภรณ์

• งานและผ้าบาติกจากลายชบาปัตตานี

• งานจากลายสิริราชพัสตราภรณ์

เกณฑ์การตัดสิน: ไม่ได้ดูแค่สวย แต่ต้องเล่าเรื่องได้ด้วย

คณะกรรมการจะใช้มุมมองทั้งเชิงศิลป์และเชิงคุณภาพในการพิจารณาผลงาน โดยให้คะแนนจาก

• ความกว้างและสัดส่วนหน้าผ้า

• ความเรียบร้อยและความสม่ำเสมอของการทอ

• การใช้สีธรรมชาติที่กลมกลืนกับลวดลาย

• ความชัดเจนของลายและความงามโดยรวม

• ความคิดสร้างสรรค์ และการประยุกต์ลายพระราชทานให้ร่วมสมัย

• การออกแบบบรรจุภัณฑ์

• การเล่าเรื่อง (Storytelling) ที่ถ่ายทอดที่มาและตัวตนของชิ้นงาน

ผ้าหนึ่งผืนจึงไม่ได้เล่าเพียงเรื่องลาย แต่เล่าเรื่องชีวิต วิถี และตัวตนของผู้ทอและชุมชนทั้งชุมชน

รางวัล: จากผ้าบนกี่สู่เหรียญรางวัลพระราชทาน

รางวัลการประกวดระดับประเทศแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ คือ

1. รางวัลพิเศษ

• Best of the Best – รางวัลสูงสุดจากทุกประเภทผ้าและงานหัตถกรรม

• รางวัลการใช้สีธรรมชาติยอดเยี่ยม

• รางวัลลวดลายตามแบบพระราชทานได้งดงามที่สุด

• รางวัลงานหัตถกรรมที่นำลายพระราชทานไปต่อยอดได้อย่างโดดเด่น เช่น

  • หัตถกรรมจากลายขอเจ้าฟ้าสิริวัณณวรีฯ

  • หัตถกรรมจากบาติกลายพระราชทาน

  • หัตถกรรมจากลายขิดนารีรัตนราชกัญญา

  • หัตถกรรมจากลายดอกรักราชกัญญา

  • หัตถกรรมจากลายสิริวชิราภรณ์

  • หัตถกรรมและผ้าบาติกจากลายชบาปัตตานี

  • หัตถกรรมจากลายสิริราชพัสตราภรณ์

  • และรางวัลอื่น ๆ ตามความเหมาะสมของผลงาน

2. เหรียญรางวัลพระราชทาน

• รางวัลชนะเลิศอันดับ 1: เหรียญทองคำ

• รางวัลรองชนะเลิศอันดับ 1: เหรียญเงิน

• รางวัลรองชนะเลิศอันดับ 2: เหรียญนาก

• รางวัลชมเชย: ใบประกาศเกียรติคุณ

เบื้องหลังเหรียญทุกเหรียญ คือช่างฝีมือที่ทุ่มเทแรงกายแรงใจ ถ่ายทอดทุกหายใจของชุมชนลงบนผืนผ้าอย่างแท้จริง

Coaching ทั่วประเทศ: โรงเรียนผ้าเคลื่อนที่สำหรับช่างทอ

เพื่อให้ช่างทอผ้าและผู้ประกอบการเข้าใจลายพระราชทาน “ผ้าลายสิริราชพัสตราภรณ์” อย่างลึกซึ้ง คณะทำงานโครงการจัดกิจกรรม Coaching ลงพื้นที่ทั้ง 4 ภาค โดยเลือก 5 จุดหลักในการดำเนินการ ได้แก่

• ภาคกลาง จังหวัดนนทบุรี

• ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จังหวัดอุบลราชธานี และจังหวัดอุดรธานี

• ภาคใต้ จังหวัดสงขลา

• ภาคเหนือ จังหวัดเชียงใหม่

ทีมผู้เชี่ยวชาญและดีไซเนอร์จะลงพื้นที่เพื่อ

• แนะนำการถอดลายผ้าพระราชทาน

• ให้คำปรึกษาเรื่องโทนสีและการใช้สีธรรมชาติ

• เสนอแนวทางพัฒนาเทคนิคให้ร่วมสมัย แต่ไม่ทิ้งรากภูมิปัญญาเดิม

เป้าหมายคือการยกระดับผลงานให้ตอบโจทย์ทั้งเวทีประกวดและตลาดจริง ผ้าที่ทอจึงไม่ใช่แค่เพื่อแข่ง แต่เพื่อขายและใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน

ผ้าไทยในมือช่าง ทั่วประเทศคือฮีโร่ตัวจริง

ตลอดเส้นทางของโครงการนี้ มีช่างทอผ้าและศิลปินหัตถกรรมจากทุกภูมิภาคเข้ามามีส่วนร่วม เปลี่ยนเรื่อง “ผ้าไทยใส่ยาก” ให้กลายเป็น “ผ้าไทยใส่แล้วสนุก ใส่แล้วภูมิใจ”

เวทีประกวดระดับประเทศจึงไม่ใช่แค่การแข่งขัน แต่เป็นพื้นที่ให้คนตัวเล็ก ๆ จากหมู่บ้านเล็ก ๆ ได้ขึ้นมาประกาศศักยภาพต่อหน้าทั้งประเทศและสายตาโลก

ท้ายที่สุด ผ้าหนึ่งผืนอาจกลายเป็นจุดเริ่มต้นของแบรนด์ใหม่ สินค้าใหม่ หรือแม้แต่ชีวิตใหม่ของทั้งชุมชนก็ได้

ถึงเวลาแล้วที่เราจะไม่เพียง “ชื่นชม” ผ้าไทย แต่ “สวมใส่” และ “สนับสนุน” ผ้าไทยให้เติบโตต่อไปอย่างยั่งยืน

ร่วมลุ้นและเป็นกำลังใจให้สุดยอดผลงานจากปลายมือช่างไทยทั่วประเทศ บนเวทีรอบชิงชนะเลิศในปลายปีนี้ ที่จะชี้ชัดว่า ผืนไหนจะเป็นตัวแทนเล่าเรื่องผ้าไทยสู่สายตาทั้งประเทศและโลกในก้าวต่อไปของวงการแฟชั่นไทย