ข้อพิพาทที่ต้องวัดกันด้วยการปฏิบัติ
ข้อพิพาทชายแดนคือความขัดแย้งระหว่างรัฐเกี่ยวกับแนวเขต อธิปไตย หรือการควบคุมพื้นที่ ซึ่งคลี่คลายได้ยากหากคู่กรณีไม่ยอมรับหลักฐานและกลไกตรวจสอบร่วมกัน เมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน พล.อ.อ.ประภาส สอนใจดี ผู้อำนวยการศูนย์ข่าวสารสถานการณ์ไทย-กัมพูชา โต้ข้อกล่าวหาของฮุน มาเนต บนเวทีประชุม Francophonie Summit ที่ว่าไทยรุกรานและยึดครองดินแดนกัมพูชา พร้อมเรียกร้องให้กลับไปทบทวนถ้อยแถลงร่วมวันที่ 27 ธันวาคม 2568 จุดยืนของฝ่ายไทยคือไม่ควรปล่อยให้เวทีระหว่างประเทศกลายเป็นสนามกล่าวหา แต่ควรตรวจสอบข้อเท็จจริงจากหลักฐานที่ทั้งสองฝ่ายเปิดเผยและพิจารณาร่วมกัน นี่เป็นข้อเรียกร้องที่สมเหตุผล ทว่าเมื่อแต่ละฝ่ายยืนยันว่าตนทำตามข้อตกลง คำชี้แจงเพียงอย่างเดียวไม่พอ สิ่งที่ประชาชนต้องเห็นคือกระบวนการตรวจสอบที่มีวันเวลาและผลลัพธ์ชัดเจน
ประเด็นสำคัญไม่ใช่เพียงว่าใครพูดได้หนักแน่นกว่า แต่คือใครพร้อมเปิดทางให้ตรวจสอบข้อกล่าวหาอย่างเป็นรูปธรรม ฝ่ายไทยระบุว่าพร้อมนำเสนอข้อมูลเหตุการณ์และหลักฐานที่เปิดเผยได้ ขณะที่เรียกร้องให้กัมพูชาแสดงหลักฐานประกอบข้อกล่าวหาเช่นกัน หากการโต้ตอบหยุดอยู่ที่ถ้อยคำ ความระแวงย่อมขยายจากชายแดนไปถึงประชาชนสองประเทศ และบั่นทอนความไว้ใจที่จำเป็นต่อสันติภาพ
ข้อตกลงหยุดยิงไม่ใช่แค่การหยุดยิง
ถ้อยแถลงร่วมวันที่ 27 ธันวาคม 2568 วางกรอบมากกว่าการหยุดยิง โดยรวมถึงการคงสถานะการวางกำลังทหารตามที่ตกลง ไม่เพิ่มกำลังหรือยั่วยุ ใช้ช่องทางประสานงาน ลดความเสี่ยงจากทุ่นระเบิด และสร้างเงื่อนไขเอื้อต่อสันติภาพ ใจกลางของข้อพิพาทจึงอยู่ที่การตีความและการปฏิบัติตามกรอบเดียวกัน: ฝ่ายไทยเน้นให้คงกำลังในพื้นที่เดิมหลังหยุดยิง ส่วนฝ่ายกัมพูชาเรียกร้องให้เริ่มสำรวจพื้นที่ร่วมกันโดยเร็ว หากยังไม่ตกลงกันได้ว่าการคงกำลังและการสำรวจจะดำเนินอย่างไร การหยุดยิงก็เสี่ยงเป็นเพียงการพักความรุนแรง ไม่ใช่ทางออกที่ลดความขัดแย้ง
ฮุน เซน ประธานวุฒิสภากัมพูชา ขู่ว่าจะนำข้อพิพาทชายแดนไทยกัมพูชาไปกล่าวในเวทีระหว่างประเทศให้ถี่และแข็งกร้าวขึ้น หากไทยยังไม่ทำตามข้อตกลงและไม่เริ่มสำรวจร่วมกัน คำขู่นี้เกิดหลังการประชุมสุดยอด Francophonie ที่กรุงพนมเปญสิ้นสุดลงหนึ่งวัน และตามคำชี้แจงของโฆษกส่วนตัว ฮุน เซน เห็นว่าผ่านมาเกือบ 11 เดือนแล้วแต่ไทยยังไม่เริ่มสำรวจพื้นที่ การยกระดับสู่เวทีโลกอาจเพิ่มแรงกดดันทางการทูต แต่ก็อาจทำให้การเจรจาทวิภาคีแคบลง หากทั้งสองฝ่ายใช้เวทีนั้นเพื่อกดดันแทนการหาขั้นตอนร่วม
การสำรวจเขตแดนคือบททดสอบถัดไป
การสำรวจเขตแดนไม่ได้แปลว่าต้องยอมรับข้อกล่าวหาของอีกฝ่าย แต่เป็นขั้นตอนที่ช่วยทำให้ข้อเท็จจริงในพื้นที่ตรวจสอบได้ และลดโอกาสที่เหตุการณ์เฉพาะหน้าจะกลายเป็นข้อพิพาทใหญ่ ฮุน เซน เรียกร้องให้เริ่มลงพื้นที่โดยเร็ว ขณะที่ฮุน มาเนต ก็เรียกร้องให้กลับมาสำรวจและปักปันเขตแดนร่วมกัน โดยระบุว่ายังมีชาวกัมพูชาราว 20,000 คนที่ไม่สามารถกลับบ้านได้ ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนว่าความขัดแย้งไม่ได้จำกัดอยู่ในถ้อยแถลงทางการทูต แต่กระทบชีวิตและความมั่นคงของผู้คนตามแนวชายแดนด้วย
สิ่งที่ต้องติดตามคือทั้งสองฝ่ายจะกำหนดพื้นที่สำรวจ วิธีทำงานร่วมกัน ตารางเวลา และกลไกยืนยันผลอย่างไร รวมถึงจะรักษาการคงกำลังตามข้อตกลงระหว่างรอการสำรวจได้หรือไม่ ฝ่ายไทยเสนอให้ใช้การประสานงานระหว่างหน่วยทหาร กลไกทวิภาคี และคณะผู้สังเกตการณ์อาเซียน ทางเลือกที่น่าเชื่อถือที่สุดคือทำให้กลไกเหล่านี้ทำงานควบคู่กัน พร้อมสื่อสารข้อมูลอย่างรับผิดชอบและคุ้มครองประชาชน
เดิมพันทางการทูตอยู่ที่ความน่าเชื่อถือ
ข้อพิพาทชายแดนไทยกัมพูชากำลังวัดว่าคำมั่นหลังหยุดยิงมีน้ำหนักจริงเพียงใด การยืนยันอธิปไตยและการปกป้องประชาชนเป็นหน้าที่ของรัฐ แต่การใช้ถ้อยคำแข็งกร้าวหรือกล่าวหากันโดยไม่มีช่องทางตรวจสอบย่อมเพิ่มต้นทุนทางการเมืองและลดความไว้ใจ ทั้งสองฝ่ายจึงควรเปลี่ยนคำเรียกร้องให้เป็นแผนปฏิบัติที่ตรวจสอบได้ ตั้งแต่การประชุมประสานงาน การกำหนดขั้นตอนสำรวจ ไปจนถึงการรายงานความคืบหน้า หากทำไม่ได้ ความขัดแย้งก็จะถูกส่งออกไปสู่เวทีโลกซ้ำแล้วซ้ำเล่า โดยที่คนในพื้นที่ยังรอความปลอดภัยและการกลับคืนสู่บ้าน
ข้อสรุปที่ควรยึดไม่ใช่การตัดสินจากคำกล่าวของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง แต่คือการตรวจหลักฐานและวัดการทำตามข้อตกลงจากการกระทำจริง การสำรวจร่วมต้องเดินหน้าโดยไม่ถูกใช้เป็นเครื่องมือรับรองข้ออ้างฝ่ายใด ส่วนการคงกำลังต้องมีความชัดเจนพอจะป้องกันการยั่วยุและความเข้าใจผิด หากไทยและกัมพูชาต้องการรักษาสันติภาพ การกลับเข้าสู่กลไกที่ตกลงกันและกำหนดขั้นตอนที่ประชาชนมองเห็นได้ย่อมมีค่ากว่าการเพิ่มระดับถ้อยคำบนเวทีระหว่างประเทศ






