ไมซ์คืออะไร และทำไมถึงสำคัญต่อเศรษฐกิจท้องถิ่นอีสาน
ท่องเที่ยว MICE ไมซ์ คือรูปแบบการเดินทางเพื่อธุรกิจที่ผสมผสานการประชุม การเดินทางเพื่อเป็นรางวัล การสัมมนา และการประชุมและนิทรรศการเข้าด้วยกัน โดยเน้นการสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจผ่านการเจรจาธุรกิจ การแลกเปลี่ยนความรู้ และการใช้จ่ายด้านที่พัก อาหาร และการเดินทางของผู้เข้าร่วมงาน ซึ่งช่วยขยายรายได้ไปยังผู้ประกอบการท้องถิ่นอย่างเป็นระบบ หัวใจของบทวิเคราะห์นี้คือ ไมซ์ไม่ได้เป็นแค่กิจกรรมบนปฏิทิน แต่กำลังกลายเป็นยุทธศาสตร์พลิกโฉมเศรษฐกิจท้องถิ่นอีสานจากพื้นที่ชายขอบสู่เวทีธุรกิจของภูมิภาค ดร จารุวรรณ สุวรรณศาสน์ รองผู้อำนวยการ ทีเส็บ ชี้ชัดว่าโจทย์ใหม่ของเมืองไม่ใช่การถามว่ามีอะไรดี แต่คือการเปลี่ยนทุนเดิมให้เป็นคุณค่าและความแตกต่างที่คนจดจำได้ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ของเศรษฐกิจยุคใหม่ แนวคิดนี้กำลังผลักดันให้อีสานใช้ไมซ์เป็นเครื่องมือสำคัญในการอัพเกรดเศรษฐกิจท้องถิ่นอีสานและท่องเที่ยวธุรกิจให้หลุดจากกับดักรายได้ต่ำ
ตัวเลขไมซ์อีสานสะท้อนพลังการคูณทางเศรษฐกิจมากกว่าการท่องเที่ยวทั่วไป
หากมองผ่านตัวเลข ท่องเที่ยว MICE ไมซ์ ในภาคอีสานเริ่มขยับจากเวทีเล็กสู่เครื่องจักรเศรษฐกิจที่มองข้ามไม่ได้ เมื่อปี 2568 ภาคอีสานมีการจัดงานไมซ์กว่า 3,891 งาน มีผู้เข้าร่วม 1.24 ล้านคน และสร้างรายได้จากการจัดงาน 5,190 ล้านบาท สะท้อนว่าไมซ์ไม่ได้จำกัดตัวอยู่แค่เมืองใหญ่ แต่กระจายรายได้สู่ทุกจังหวัดในภาค ในมุมของเศรษฐกิจการประชุมหรือที่ถูกนิยามว่า Meeting Economy งานไมซ์แต่ละงานคือจุดเริ่มต้นของการหมุนเงินในระบบ ตั้งแต่โรงแรม ร้านอาหาร ไปจนถึงระบบขนส่ง ผลคือการใช้จ่ายที่ขยายตัวเป็นชั้นๆ ทั้งค่าที่พัก การเดินทาง การกินดื่ม และกิจกรรมเสริมระหว่างอยู่ในเมือง เจ้าของกิจการรายเล็กอย่างคาเฟ่ รถเช่า หรือบริการทัวร์ในเมืองรอง เป็นผู้รับอานิสงส์เต็มๆ จากผู้เข้าร่วมงานที่มักจะพักมากกว่าหนึ่งคืนและกลับมาใช้บริการซ้ำ คำกล่าวที่ควรหยิบมาใคร่ครวญคือ "ภาคอีสานไม่ได้เป็นเพียงจุดหมายปลายทาง แต่คือแพลตฟอร์มแห่งโอกาส" ซึ่งสะท้อนวิธีคิดใหม่ว่าท่องเที่ยว MICE ไมซ์คือโครงสร้างเศรษฐกิจที่พยายามย้ายจุดศูนย์กลางการเติบโตออกจากเมืองหลักไปยังเมืองรองและชุมชน
จากปลายทางท่องเที่ยวสู่คลัสเตอร์เศรษฐกิจ เมืองรองอีสานกำลังจัดทัพใหม่
สิ่งที่น่าสนใจไม่ใช่แค่จำนวนงาน แต่คือวิธีคิดเชิงยุทธศาสตร์ที่กำลังใช้ท่องเที่ยวธุรกิจและท่องเที่ยว MICE ไมซ์เป็นแกนกลางในการสร้างคลัสเตอร์เศรษฐกิจใหม่ ภาคอีสานถูกมองว่ามีศักยภาพสูงใน 4 คลัสเตอร์ คืออาหารและเกษตรมูลค่าสูง การแพทย์สุขภาพและเวลเนส การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและธรรมชาติ และอุตสาหกรรมและเทคโนโลยีแห่งอนาคต โดยไมซ์ถูกใช้เป็นเครื่องมือเชื่อมทุกคลัสเตอร์เข้าด้วยกันผ่านเวทีประชุมและการประชุมและนิทรรศการ ภาพนี้ยิ่งชัดเมื่อหอการค้าจังหวัดในอีสานใต้จับมือกับทีเส็บจัดงานเสวนา Co-Creating Isan’s Future เพื่อปักหมุดโอกาสใหม่ให้กับผู้ประกอบการท้องถิ่น ภายในงาน Local First Future Ready โอกาสท้องถิ่น ISAN LANDING ความร่วมมือระหว่างบอร์ดท่องเที่ยวและสภาธุรกิจระดับภูมิภาคกำลังสร้างกรอบคิดแบบคลัสเตอร์ เช่น กลุ่มนครชัยบุรินทร์และกลุ่มจังหวัดอีสานตอนล่าง ที่แบ่งบทบาทกันอย่างชัดเจน ทั้งนครราชสีมาในฐานะประตูอาหาร บุรีรัมย์ด้านเศรษฐกิจการจัดกิจกรรม และพื้นที่อื่นๆ ที่โดดเด่นด้านเกษตรมูลค่าสูงและการท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ ทิศทางนี้บอกเราว่า เมืองรองไม่ได้รอส่วนกลางมาเติมความเจริญอีกต่อไป แต่กำลังรวมตัวจัดทัพเอง โดยใช้ไมซ์เป็นเวทีและข้ออ้างในการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานและบริการที่มีมูลค่าเพิ่ม
ภาพใหญ่ท่องเที่ยวอีสาน แข็งแกร่งด้านจำนวนแต่ยังอ่อนด้านมูลค่าใช้จ่าย
แม้ภาคอีสานจะมีจำนวนผู้มาเยือนมากเป็นอันดับต้นๆ ของประเทศ แต่มูลค่าการใช้จ่ายกลับสวนทาง ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมท่องเที่ยวธุรกิจและไมซ์จึงถูกผลักขึ้นมาเป็นยุทธศาสตร์สำคัญ ผู้ว่าการ ททท ระบุว่าในช่วงสามปีที่ผ่านมา ผู้มาเยือนภาคอีสานเติบโตจาก 27.4 ล้านคนครั้งในปี 2566 เป็น 29.9 ล้านคนครั้งในปี 2567 และ 31.3 ล้านคนครั้งในปี 2568 ขณะที่รายได้จากการท่องเที่ยวเพิ่มจากกว่า 8 หมื่นล้านบาทเป็น 1.08 แสนล้านบาทในปี 2568 ปัญหาอยู่ที่นักท่องเที่ยวใช้จ่ายเฉลี่ยเพียง 2,268 บาทต่อคนต่อทริป เท่ากับครึ่งหนึ่งของค่าเฉลี่ยทั้งประเทศที่ 4,205 บาทต่อคนต่อทริป นี่คือช่องว่างที่ไมซ์ถูกคาดหวังให้เข้ามาเติม เพราะผู้เดินทางเพื่อธุรกิจมักใช้บริการโรงแรมระดับสูงขึ้น เข้าร่วมกิจกรรมเสริม และอยู่ในเมืองนานกว่านักท่องเที่ยวทั่วไป ด้านหนึ่ง ททท กำลังใช้มิติ Festival & Faith หรือเทศกาลและความเชื่อยกระดับงานประเพณีอีสานให้เป็น Signature ระดับชาติ ทั้งงานแห่ดาวคริสต์มาสสกลนคร งานไหลเรือไฟนครพนม และงานแห่เทียนพรรษาอุบลราชธานี พร้อมต่อยอดสู่สินค้าเชิงสุขภาพ Life Economy และ Wellness Tourism เพื่อทำให้การเดินทางมีคุณค่าต่อชีวิตมากขึ้น เมื่อจับคู่กับไมซ์ ภูมิภาคนี้จึงเริ่มมีสินค้าที่ตอบโจทย์ทั้งนักท่องเที่ยวทั่วไปและนักเดินทางเพื่อธุรกิจในเวลาเดียวกัน
ในภาพอนาคต งานมหกรรมพืชสวนโลก จังหวัดอุดรธานี 2569 ที่จะจัดระหว่างวันที่ 1 พฤศจิกายน 2569 ถึง 14 มีนาคม 2570 บนพื้นที่ชุ่มน้ำหนองแด ซึ่งทีเส็บร่วมกับกรมวิชาการเกษตรประมูลสิทธิ์ในการจัดงาน เป็นตัวอย่างของการใช้เมกะอีเวนต์สร้างแรงดึงดูดนักท่องเที่ยวและผู้ประกอบการของท่องเที่ยว MICE ไมซ์ เข้าสู่ภูมิภาค ต่อเนื่องด้วยงานเทรดโชว์ท่องเที่ยว Thailand Travel Mart Plus ที่จะจัดในภาคอีสานครั้งแรกโดยมีจังหวัดขอนแก่นเป็นเจ้าภาพในปี 2570 เปิดพื้นที่ให้ผู้ประกอบการในอีสานได้แสดงศักยภาพสินค้าและบริการต่อชาวต่างชาติอย่างจริงจัง ทั้งสองงานคือหลักฐานว่า ภาคอีสานกำลังเดินหน้าเข้าสู่ยุคที่งานไมซ์และการประชุมและนิทรรศการไม่ใช่ของหรูหราสำหรับเมืองใหญ่ แต่เป็นเครื่องมือประจำคลังยุทธศาสตร์ของเมืองรองที่ต้องการยกระดับตนเองในเวทีการแข่งขันระดับภูมิภาค
เกมแข่งขันใหม่ของเมืองรอง ต้องชนะด้วยคุณค่า ไม่ใช่ต้นทุนต่ำ
บทสรุปสำคัญของการขยับใช้ท่องเที่ยว MICE ไมซ์ในอีสานคือ เมืองรองจะอยู่รอดไม่ได้ถ้ายังคิดว่าตัวเองชนะได้ด้วยต้นทุนถูกอย่างเดียว ดร จารุวรรณ เตือนชัดว่าธุรกิจยุคใหม่แข่งขันกันด้วยคุณค่าและความแตกต่าง ไม่ใช่ลดราคาไปเรื่อยๆ นี่คือคำเตือนที่เมืองรองต้องรับให้ทัน เพราะผู้จัดงานไมซ์ไม่ได้มองแค่ราคาห้องประชุม แต่ดูทั้งโครงสร้างพื้นฐาน คุณภาพบริการ และอัตลักษณ์ที่สร้างประสบการณ์ต่างจากเมืองหลัก ความร่วมมือระหว่างหอการค้าในอีสานใต้กับทีเส็บ แสดงให้เห็นว่าภูมิภาคนี้กำลังเลิกมองความเจริญแบบรายจังหวัด และหันมาจัดโครงสร้างเศรษฐกิจแบบคลัสเตอร์เกื้อกูลกัน ยกตัวอย่างแนวคิดให้อุบลราชธานีเปลี่ยนภาพจากจังหวัดปลายทางสุดเขตแดนเป็นต้นทางของโอกาสเปิดตลาดการค้าและการท่องเที่ยวสู่เวทีนานาชาติในฐานะด่านแรกสู่อินโดจีน แนวทางนี้มีนัยว่าเมืองต้องสร้างฟังก์ชันใหม่ให้ตัวเอง ไม่ใช่รอทางหลวงหรือรถไฟตัดผ่านแล้วค่อยตื่น หากอีสานเดินหน้าสร้างบริการมูลค่าเพิ่มและโครงสร้างพื้นฐานที่ตอบโจทย์ไมซ์ เช่น ศูนย์ประชุมมาตรฐาน ระบบคมนาคมแนวตะวันออกตะวันตกที่เชื่อมโคราชถึงอุบล และบริการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่ตีความใหม่ เมืองรองจะไม่ใช่แค่จุดแวะ แต่กลายเป็นเวทีหลักของท่องเที่ยวธุรกิจในภูมิภาค ในระยะยาว นี่อาจเป็นกุญแจที่ปลดล็อกเศรษฐกิจท้องถิ่นอีสานจากภาพพื้นที่รายได้ต่ำ สู่การเป็นโหนดเศรษฐกิจที่ผู้จัดงานไมซ์ระดับภูมิภาคต้องมีอยู่ในแผนทุกปี
