ปฏิรูปเศรษฐกิจสู่ประเทศรายได้สูงผ่านยุทธศาสตร์เชื่อมโยงอาเซียน

Reinvent Thailand, Resilient ASEAN คืออะไร และทำไมต้องทำตอนนี้

Reinvent Thailand, Resilient ASEAN คือกรอบยุทธศาสตร์การปฏิรูปโครงสร้างเศรษฐกิจไทยปฏิรูปครั้งใหญ่ ที่มุ่งยกระดับผลิตภาพ สร้างเศรษฐกิจดิจิทัล เชื่อมโยงอาเซียนเชื่อมโยง และดึงดูดนักลงทุนต่างชาติให้เห็นศักยภาพใหม่ของประเทศในฐานะตัวเชื่อมความไว้วางใจในภูมิภาค โดยตั้งเป้าขับเคลื่อนสู่ประเทศรายได้สูงด้วยโครงสร้างใหม่และอุตสาหกรรมอนาคตที่หลากหลาย

วันที่ 3 กันยายน 2569 มีการประชุม The Bangkok Business Summit 2026 ภายใต้แนวคิด Reinvent Thailand, Resilient ASEAN ที่ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ โดยเกิดจากความร่วมมือระหว่างภาคเอกชนผ่านคณะกรรมการร่วม 3 สถาบัน หน่วยงานด้านเศรษฐกิจของรัฐ และธนาคารโลก เพื่อพลิกโฉมโครงสร้างเศรษฐกิจอาเซียนและดึงดูดการลงทุนจากทั่วโลก การเปิดตัวรายงาน Building Thailand’s Future Today กลายเป็นจุดตั้งต้นทางความคิดใหม่ที่ยอมรับตรงไปตรงมาว่า โมเดลการพัฒนาตลอด 35 ปีที่ผ่านมาจะไม่พอสำหรับอนาคตอีกต่อไป เมื่ออัตราการเติบโตเฉลี่ยหลังโควิดอยู่เพียง 2.2% ต่อปี และแรงกดดันจาก AI โครงสร้างการค้าโลก ภูมิอากาศ และสังคมสูงวัยกำลังกัดเซาะศักยภาพการเติบโตเดิม

เป้าหมายประเทศรายได้สูงภายในปี 2037 และเครื่องยนต์การเติบโตใหม่

หัวใจของยุทธศาสตร์นี้คือการยอมรับว่าหากยังเดินด้วยจังหวะเดิม ไทยจะต้องรอถึงปี 2080 กว่าจะกลายเป็นประเทศรายได้สูง แต่รายงาน Building Thailand’s Future Today เสนอให้เร่งสปีดขึ้นเป็นปี 2037 โดยผลักดันให้ GDP ต่อหัวเติบโตเฉลี่ยราว 5.4% ต่อปี แทนกรณีฐานที่ระดับราว 2.9% และยกระดับการเติบโตของ GDP ให้แตะ 5.5% อย่างยั่งยืน นี่ไม่ใช่เป้าหมายเชิงเทคนิค แต่เป็นโจทย์เชิงการเมืองและสังคม เพราะหากทำไม่ได้ แรงงานรุ่นใหม่จำนวนมากจะติดอยู่ในงานรายได้ปานกลางที่ไม่มีทางไต่ระดับค่าแรง

รายงานชี้ชัดว่าการสร้างกลไกขับเคลื่อนการเติบโตใหม่ผ่าน 4 เสาหลักการปฏิรูปและชุดอุตสาหกรรมแห่งอนาคต สามารถเพิ่มอัตราเติบโตได้อีกประมาณ 2.5 จุดเปอร์เซ็นต์ แบ่งเป็นการพัฒนาอุตสาหกรรมอนาคต การสร้างบริษัทแห่งอนาคต การยกระดับกำลังคน และการพัฒนาเมืองแห่งอนาคต ประเด็นสำคัญคือการเลิกหลงติดกับการเติบโตจากแรงงานราคาถูกและโครงสร้างพื้นฐานเดิม แล้วหันมาขับเคลื่อนด้วยผลิตภาพสูง นวัตกรรม และเศรษฐกิจดิจิทัลที่สร้างงานคุณภาพจริง ไม่ใช่เพียงตัวเลขจ้างงานในระบบที่ยังกระจุกตัว

ห้าอุตสาหกรรมอนาคตและบทบาทเศรษฐกิจดิจิทัล

การประชุมครั้งนี้ไม่พูดเรื่องประเทศรายได้สูงแบบลอย ๆ แต่ลงรายละเอียดว่าไทยต้องวางตัวเองเป็นศูนย์กลางอุตสาหกรรมการผลิตขั้นสูง เศรษฐกิจสีเขียว เศรษฐกิจดิจิทัล และบริการมูลค่าสูง เพื่อรับมือการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างเศรษฐกิจโลก ภาคเอกชนและธนาคารโลกร่วมกันกำหนดกรอบ 5 อุตสาหกรรมหลักแห่งอนาคต ตั้งแต่การผลิตขั้นสูงที่ผลักดันอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ใช้ AI เซมิคอนดักเตอร์ และการเป็นฐานส่งออกรถยนต์ไฟฟ้า ไปจนถึงการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ การบริการดิจิทัล ฟินเทค คลาวด์ และการบูรณาการ AI ควบคู่เงินทุนเพื่อสตาร์ทอัป

จุดแข็งและจุดอ่อนอยู่ที่เดียวกัน การย้ำบทบาทเศรษฐกิจดิจิทัลและ AI ทำให้เห็นว่าไทยไม่ได้ตั้งใจเป็นแค่ฐานการผลิตต้นทุนต่ำ แต่ต้องการเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจดิจิทัลของภูมิภาคผ่านระบบการชำระเงินและบริการดิจิทัลที่เชื่อมโยงกันอยู่แล้ว เช่น การเชื่อม PromptPay กับระบบ PayNow ของประเทศเพื่อนบ้านที่ช่วยให้เกิดการชำระเงินดิจิทัลข้ามพรมแดน ทว่าหากโครงสร้างการศึกษาและแรงงานไม่ถูกปฏิรูปให้พร้อมรับ AI และทักษะใหม่ เศรษฐกิจดิจิทัลจะกลายเป็นพื้นที่เฉพาะของบริษัทใหญ่และคนเมือง แทนที่จะเป็นฐานใหม่ให้ทั้งระบบ

เชื่อมโลกที่แตกแยกผ่าน Network of Trusted Connectors ในอาเซียน

ในโลกที่ภูมิรัฐศาสตร์และภูมิเศรษฐศาสตร์เข้ามากำหนดทิศทางการค้า การลงทุน และห่วงโซ่อุปทาน บริษัทระดับโลกไม่ได้มองหาแค่ประเทศที่มีประสิทธิภาพ แต่ต้องการความมั่นคงปลอดภัยด้วย นี่คือจุดที่แนวคิด Trusted Connector ถูกหยิบยกขึ้นมา บทบาทของไทยไม่ใช่แค่จุดหมายการลงทุน แต่คือเศรษฐกิจสะพานที่เชื่อมจุดแข็งของอาเซียนเข้าด้วยกันให้กลายเป็นพลังร่วม และเชื่อมภูมิภาคเข้ากับโอกาสระดับโลกผ่านเครือข่ายตัวเชื่อมโยงที่ได้รับความไว้วางใจทั่วทั้งอาเซียน

ในมุมมองเชิงยุทธศาสตร์ การประกาศขอบฟ้าใหม่ New Horizons จึงไม่ใช่แค่คำสวยหรู แต่คือการบอกว่าลงทุนในไทยไม่ได้แปลว่าเลือกประเทศเดียว แต่คือการเลือกเข้าเครือข่ายเศรษฐกิจที่เชื่อมอาเซียนเชื่อมโยงเข้าด้วยกันด้วยมาตรฐานความน่าเชื่อถือเดียวกัน อย่างไรก็ตาม การจะรักษาสถานะ Trusted Connector ได้จริง ต้องตอบให้ได้ว่าเราจะจัดระเบียบห่วงโซ่อุปทานอย่างไรท่ามกลางมาตรการภาษี การคุมส่งออก และการพิสูจน์แหล่งกำเนิดสินค้าที่เข้มขึ้น รวมถึงต้องทำให้การปฏิรูปไม่ใช่เพียงคำประกาศบนเวที แต่มีข้อตกลงและสถาบันรองรับที่ลงทุนต่างชาติสัมผัสได้

ผลิตภาพ ห่วงโซ่อุปทาน และทางออกสู่เศรษฐกิจยืดหยุ่น

จุดที่น่าเชื่อถือที่สุดของยุทธศาสตร์นี้คือการเน้นเรื่องผลิตภาพและการจัดระเบียบห่วงโซ่อุปทานเสียใหม่แทนการหวังเพียงแรงงานราคาถูก รายงานของธนาคารโลกระบุว่าไทยมีโอกาสเปลี่ยนผ่านไปสู่เศรษฐกิจรายได้สูงที่ขับเคลื่อนด้วยนวัตกรรม หากเร่งขยายตัวของผลิตภาพผ่านการยกระดับศักยภาพและพลวัตในภาคธุรกิจ แรงงาน และระดับท้องถิ่น ขณะเดียวกัน การวิเคราะห์ภูมิรัฐศาสตร์ใหม่ก็ชี้ให้เห็นว่าความมั่นคงในห่วงโซ่อุปทานจะกลายเป็นตัวชี้ขาดว่าประเทศใดจะได้หรือเสียโอกาสจากการกระจายการลงทุนโลก

อย่างไรก็ดี การจะให้เครื่องยนต์ใหม่ทำงานพร้อมกันในเวลาอันสั้นไม่ใช่เรื่องง่าย เป้าหมายการเติบโตระดับกว่า 5% หมายถึงการท้าทายสถาบันเดิม ตั้งแต่ระบบราชการ การออกกฎระเบียบ ไปจนถึงการลงทุนสาธารณะ หากรัฐบาลสามารถแปลงข้อเสนอใน Bangkok Business Summit ให้เป็นชุดนโยบายที่เชื่อมกันได้จริง ทั้งในโครงสร้างพื้นฐานดั้งเดิมและเศรษฐกิจดิจิทัล ไทยมีโอกาสใช้ช่วงเป็นเจ้าภาพการประชุม IMF World Bank Group ในเดือนตุลาคม 2569 เป็นเวทีแสดงว่าสังคมที่เคยชะลอตัว พร้อมกลับมาเป็นหุ้นส่วนเศรษฐกิจรายได้สูงของโลกอีกครั้ง