ศึกเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ จุดเปลี่ยนใหม่ของการแข่งขันในภูมิภาค

จากโลกร้อนสู่ศึกเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ

เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ คือรูปแบบการพัฒนาเศรษฐกิจที่มุ่งลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกอย่างเป็นระบบ ครอบคลุมพลังงาน การคมนาคม อุตสาหกรรม เกษตร และวิถีชีวิต โดยหันไปใช้เทคโนโลยีสะอาด เพิ่มประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากร และสร้างกลไกทางการเงินใหม่ เพื่อให้การเติบโตทางเศรษฐกิจเดินคู่กับการลดการปล่อยคาร์บอนไม่ใช่สวนทางกัน

ความเปลี่ยนแปลงสำคัญในภูมิภาควันนี้คือ เรื่องสภาพภูมิอากาศไม่ได้ถูกมองเป็นเพียงปัญหาสิ่งแวดล้อมอีกต่อไป แต่กลายเป็นแกนกลางของความสามารถในการแข่งขันทางเศรษฐกิจโดยตรง เมื่อเศรษฐกิจขยายตัวได้จำกัด ทว่าสภาพภูมิอากาศสุดขั้ว น้ำท่วม ภัยแล้ง และความร้อนจัดกลับทวีความรุนแรงขึ้นพร้อมกัน ความเสี่ยง GDP ภูมิอากาศจึงกลายเป็นตัวเลขที่ต้องถูกพูดถึงอย่างจริงจัง ธนาคารโลกประเมินว่า หากไม่มีการปรับตัว ผลกระทบจาก Climate Change อาจทำให้ GDP ของประเทศหนึ่งลดลง 5-14% ภายในปี 2050 นี่คือเดิมพันใหม่ที่ใครลดคาร์บอนช้ากว่า ย่อมเสียเปรียบในสนามเศรษฐกิจ

เมื่อความเสี่ยง GDP ภูมิอากาศบีบให้ธุรกิจใหญ่ต้องเปลี่ยน

การเติบโตเฉลี่ยเพียงราว 2.2% ต่อปี ขณะที่ต้องการอัตราเติบโตราว 5% เพื่อก้าวสู่ประเทศรายได้สูง ทำให้โจทย์โลกร้อนไม่ใช่เรื่องทางเลือกอีกต่อไป ในเวที The Bangkok Business Summit 2026 ผู้กำหนดนโยบายและผู้บริหารบริษัทใหญ่นั่งโต๊ะเดียวกันเพื่อหารือว่าในอีก 2–3 ปีซึ่งเป็นช่วงของการลงมือทำจริง ภาคธุรกิจควรเตรียมตัวอย่างไร ข้อสรุปสำคัญคือ ราคาของการไม่ทำอะไรเลยจะแพงกว่าการลงทุนเปลี่ยนผ่าน เพราะอาจทำให้ GDP หายไปมากกว่า 5-14% ตามคำเตือนของหน่วยงานรัฐด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

ผลลัพธ์คือบริษัทยักษ์ใหญ่เริ่มขยับพร้อมกัน การบินไทยมองว่า “คาร์บอนกำลังกลายเป็นต้นทุนการบิน” จึงวางยุทธศาสตร์ THAI Carbon Readiness Journey ตั้งแต่การวัดคาร์บอน Scope 1–3 การใช้เชื้อเพลิงที่ปล่อยคาร์บอนต่ำ และการบริหาร Carbon Credit เพื่อรับมือกฎเกณฑ์ระหว่างประเทศใหม่ๆ ขณะที่กลุ่มพลังงานและอุตสาหกรรมอย่างปตท และเอสซีจี เริ่มสร้างพื้นที่ทดลองเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำและโมเดล เมืองอุตสาหกรรมสีเขียว เพื่อไม่ให้ธุรกิจตัวเองถูกกีดกันจากตลาดโลกในอนาคต

เมืองอุตสาหกรรมสีเขียวแบบสระบุรีแซนด์บ็อกซ์ และบทเรียน 4P

หากการปรับตัวของบริษัทใหญ่คือการเปลี่ยนโครงสร้างภายใน สระบุรีแซนด์บ็อกซ์คือการทดลองเปลี่ยนทั้งเมืองจากฐานอุตสาหกรรมให้กลายเป็นเมืองคาร์บอนต่ำ โครงการไม่ได้หยุดอยู่แค่การลดการปล่อยจากโรงงานปูนซีเมนต์หรืออุตสาหกรรมหนัก แต่ขยายโจทย์ไปสู่กิจกรรมทางเศรษฐกิจและชีวิตประจำวัน ตั้งแต่การจัดการขยะ การใช้วัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร การเพิ่มพื้นที่สีเขียว ไปจนถึงการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ

สมาคมอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ไทยเคยนำแนวคิด “PPP-Saraburi Sandbox: A Low Carbon City” เสนอในเวที COP28 เพื่อชี้ให้เห็นว่านี่คือเมืองต้นแบบของการทำงานร่วมกันระหว่างรัฐ เอกชน และภาคประชาสังคม หัวใจของโมเดลอยู่ที่วิธีทำงานแบบ Public–Private–People Partnership ที่เปิดพื้นที่ให้ทดลองทั้งเทคโนโลยี กระบวนการทำงาน และกฎระเบียบใหม่ ในฐานะสนามทดลองของแผนระดับชาติ เป้าหมายคือสร้างแบบจำลองที่สามารถนำไปปรับใช้กับเมืองอุตสาหกรรมอื่น เพื่อเร่งให้ทั้งภูมิภาคเดินเข้าสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำได้จริง ไม่ใช่แค่บนกระดาษ

พลังงานสะอาด อาเซียน และบทบาทก๊าซมีเทนในศึกใหม่ของตลาดเกิด

ในอีกสนามหนึ่ง งาน Gastech Bangkok 2026 ย้ำให้เห็นว่าการลดก๊าซมีเทนและโซลูชันคาร์บอนต่ำกลายเป็นโอกาสเศรษฐกิจของตลาดเกิด การเสวนาในหัวข้อการนำโซลูชันคาร์บอนต่ำเข้าสู่ตลาดเกิดใหม่ ระบุชัดว่าการลดการเผาก๊าซทิ้งและการรั่วไหลของมีเทนไม่ได้มีแค่ประโยชน์ด้านสภาพภูมิอากาศ แต่ยังเสริมความปลอดภัยในการปฏิบัติงานและความมั่นคงด้านพลังงานด้วย ข้อมูลจากผู้เชี่ยวชาญด้านพลังงานชี้ว่า เราสามารถลดการปล่อยมีเทนในอุตสาหกรรมน้ำมันและก๊าซได้ถึง 75% ด้วยเทคโนโลยีที่มีอยู่แล้ว และ 40% สามารถทำได้โดยไม่มีต้นทุนสุทธิ ตามข้อมูลขององค์การพลังงานระหว่างประเทศที่ถูกหยิบมาพูดในเวทีนี้

ตัวอย่างจากอินโดนีเซียและอุซเบกิสถานที่ลดการรั่วของมีเทนในโรงงานก๊าซธรรมชาติเหลวและระบบท่อขนส่ง แสดงให้เห็นว่าพลังงานสะอาด อาเซียน ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงโซลาร์เซลล์หรือพลังงานหมุนเวียน แต่รวมถึงการจัดการทรัพยากรฟอสซิลอย่างมีประสิทธิภาพเพื่อปลดล็อกก๊าซที่เคยถูกเผาทิ้งให้กลับมาเป็นมูลค่า ขณะเดียวกัน อินเดียเดินหน้าพันธกิจไฮโดรเจนเขียวและการแปรรูปถ่านหินเป็นก๊าซ เพื่อผลิตปุ๋ยและเชื้อเพลิงสะอาด ลดการนำเข้าและเสริมความมั่นคงด้านพลังงานของตนเอง นี่คือภาพของ โอกาสเศรษฐกิจตลาดเกิด ที่ใช้การลดคาร์บอนเป็นเครื่องมือทางเศรษฐกิจ ไม่ใช่ภาระ

จากต้นทุนสิ่งแวดล้อมสู่เกณฑ์ใหม่ของความสามารถแข่งขัน

เมื่อแนวโน้มภาษีคาร์บอน มาตรการด้านการค้า และแรงกดดันจากผู้บริโภคเดินหน้าไปพร้อมกัน การเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำในภูมิภาคจึงไม่ใช่เรื่องของภาพลักษณ์อีกต่อไป แต่กลายเป็นเกณฑ์ใหม่ของความสามารถแข่งขัน ใครลดคาร์บอนได้เร็วกว่าและน่าเชื่อถือกว่า ย่อมมีโอกาสเข้าถึงตลาด ต้นทุนเงินทุน และเทคโนโลยีที่ดีกว่า จากมุมนี้ การลงทุนเพื่อปกป้อง GDP และลดความเสี่ยงจาก Climate Change ถูกมองว่าเป็นการลงทุนเพื่อรักษาอนาคตของเศรษฐกิจมากกว่าค่าใช้จ่ายส่วนเกิน

คำถามจึงไม่ใช่ว่าจะลดคาร์บอนหรือไม่ แต่คือจะเปลี่ยนผ่านอย่างไร และใครจะจ่ายค่าเปลี่ยนผ่านนั้น หน่วยงานด้านสภาพภูมิอากาศชี้ว่าหากต้องการไปถึงเป้า Net Zero จำเป็นต้องระดมการลงทุนขนาดใหญ่ผ่านกลไกอย่าง Carbon Tax ระบบซื้อขายคาร์บอน เครดิตคาร์บอน และกองทุนสภาพภูมิอากาศ รวมถึงการเงินคาร์บอนที่เชื่อมโยงกับต่างประเทศ โจทย์ต่อไปของภูมิภาคจึงอยู่ที่การออกแบบกติกาและสถาปัตยกรรมเศรษฐกิจใหม่ ที่ทำให้การลดคาร์บอนเป็นส่วนหนึ่งของกลไกตลาด ไม่ใช่โครงการเสริม เมื่อวันนั้นมาถึง ผู้ที่ปรับตัวก่อนจะยืนอยู่แถวหน้าในศึกเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ ขณะที่ผู้ที่มองว่าโลกร้อนเป็นเพียงเรื่องสิ่งแวดล้อมจะถูกทิ้งไว้ข้างหลังอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้