iMEDEV จุดเปลี่ยนจากผู้ใช้เทคโนโลยีสู่ผู้สร้างนวัตกรรม
ศูนย์นวัตกรรมการแพทย์หมายถึงระบบนิเวศที่เชื่อมโยงงานวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยี บุคลากร โครงสร้างพื้นฐาน และภาคอุตสาหกรรม เพื่อสร้างเครื่องมือแพทย์ใหม่ที่ตอบโจทย์การรักษาและการดูแลสุขภาพ ตั้งแต่การออกแบบต้นแบบ การทดสอบมาตรฐาน การทดลองทางคลินิก ไปจนถึงการผลิตและนำไปใช้ในระบบบริการสุขภาพและเชิงพาณิชย์อย่างต่อเนื่อง
การประชุมนานาชาติด้านนวัตกรรมและเครือข่ายเครื่องมือแพทย์ ครั้งที่ 2 หรือ iMEDEV 2026 ไม่ใช่แค่งานวิชาการอีกงานหนึ่ง แต่คือสัญญาณชัดว่าประเทศกำลังเลือกยืนในฐานะผู้สร้างนวัตกรรมเครื่องมือแพทย์ไทย ไม่ใช่เพียงผู้นำเข้า เมื่อวันที่ 15 ตุลาคม 2569 ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เป็นประธานเปิดงานและกล่าวปาฐกถาพิเศษเรื่องนโยบายการขับเคลื่อนนวัตกรรมทางการแพทย์สู่การเป็นศูนย์กลางทางการแพทย์ พร้อมร่วมเป็นสักขีพยานในพิธีลงนามบันทึกความเข้าใจด้านการวิจัยและพัฒนานวัตกรรมเครื่องมือแพทย์ระหว่าง 7 หน่วยงาน
สารสำคัญจากเวทีนี้คือการประกาศว่าการยกระดับสู่การเป็นศูนย์กลางทางการแพทย์ต้องเริ่มจากงานวิจัยขั้นแนวหน้าและความเชี่ยวชาญเชิงลึกด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรม ปัญญาประดิษฐ์ และการแพทย์ ที่บูรณาการเข้าด้วยกัน เพื่อให้เครื่องมือแพทย์ที่พัฒนาขึ้นตอบความต้องการของระบบสุขภาพและประชาชนจริง ไม่ใช่นวัตกรรมที่สวยบนกระดาษแต่ใช้ไม่ได้ในชีวิตประจำวัน
พันธมิตร 7 หน่วยงานและบทเรียนว่าทำไมความร่วมมือนานาชาติสำคัญ
หัวใจของ iMEDEV 2026 คือการลงนาม MOU ของ 7 หน่วยงานทั้งในและต่างประเทศ ได้แก่ มหาวิทยาลัยแห่งชาติเฉิงกง สาธารณรัฐจีน ไต้หวัน มหาวิทยาลัยมหิดล มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ และหน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนากำลังคนและสถาบันอุดมศึกษา การวิจัยและการสร้างนวัตกรรม บพค
ข้อตกลงนี้ไม่ได้เป็นเพียงพิธีการ แต่กำหนดเป้าหมายชัดเจนในการแลกเปลี่ยนบุคลากร องค์ความรู้ทางวิชาการ การวิจัยร่วม การพัฒนาต้นแบบนวัตกรรม ตลอดจนการทดสอบและรับรองมาตรฐาน เพื่อเพิ่มศักยภาพการวิจัยและพัฒนาเครื่องมือแพทย์ และผลักดันนวัตกรรมไปสู่การใช้งานจริงทั้งในภาคบริการสุขภาพและภาคอุตสาหกรรม
จุดยืนที่น่าสนใจคือการยอมรับว่าความร่วมมือนานาชาติไม่ใช่ทางเลือก แต่เป็นเงื่อนไขของการแข่งขันในตลาดเทคโนโลยีการแพทย์มูลค่าสูง การเชื่อมโยงนักวิจัย โรงพยาบาล ภาคอุตสาหกรรม ชุมชน และเครือข่ายต่างประเทศตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ ทำให้เครื่องมือแพทย์ไทยมีโอกาสผ่านมาตรฐานระดับโลกและเข้าสู่ตลาดได้เร็วขึ้น ขณะเดียวกันก็ช่วยลดความซ้ำซ้อนของงานวิจัยภายในประเทศ และเปิดพื้นที่ให้สตาร์ทอัพด้านสุขภาพเข้ามาเชื่อมต่อกับโครงสร้างพื้นฐานที่มีอยู่
จากห้องแล็บสู่เตียงคนไข้ ประชาชนได้อะไรจากคลื่นนวัตกรรมนี้
คำถามสำคัญที่คนทั่วไปอยากรู้คือการผลักดันเครื่องมือแพทย์ไทยจะเปลี่ยนชีวิตผู้ป่วยอย่างไร นโยบายที่ประกาศในเวทีนี้ระบุชัดว่าการพัฒนานวัตกรรมต้องตอบโจทย์ความต้องการของระบบสุขภาพและประชาชนอย่างแท้จริง ไม่ใช่แค่เพิ่มจำนวนสิทธิบัตรบนชั้นเอกสาร
เมื่อมีการเพิ่มศักยภาพการวิจัยและพัฒนาเครื่องมือแพทย์ และผลักดันนวัตกรรมไปสู่การใช้งานจริงทั้งในภาคบริการสุขภาพและภาคอุตสาหกรรม ผลที่ตามมาคือผู้ป่วยจะเข้าถึงเทคโนโลยีการรักษาที่ทันสมัยขึ้น มีทางเลือกการรักษาที่เหมาะกับสังคมสูงวัยมากขึ้น เช่น เทคโนโลยีฟื้นฟูระบบประสาท เครื่องมือช่วยดูแลผู้สูงอายุ หรือระบบผ่าตัดด้วยหุ่นยนต์ที่ใช้ปัญญาประดิษฐ์ช่วยแพทย์ลดความเสี่ยง
ในเชิงเศรษฐกิจ การสร้างระบบนิเวศเครื่องมือแพทย์ไทยที่แข็งแรงจะช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจสุขภาพหรือ Wellness Economy และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันระยะยาว โดยเฉพาะเมื่อประเทศมีจุดแข็งด้านเกษตรกรรม อุตสาหกรรมการผลิต และบริการทางการแพทย์อยู่แล้ว การต่อยอดด้วยเทคโนโลยีทางการแพทย์จึงเป็นทางเลือกที่สมเหตุสมผลมากกว่าการพึ่งพาการท่องเที่ยวหรืออุตสาหกรรมเดิมเพียงอย่างเดียว
สามโครงการเรือธงและยุทธศาสตร์ดึงการลงทุน เทคโนโลยี และคนเก่ง
การจะเป็นศูนย์กลางเทคโนโลยีการแพทย์ได้ ต้องไม่มองเครื่องมือแพทย์แบบแยกส่วน กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมจึงขับเคลื่อนโครงการเรือธง 3 ด้าน คือ สยามซิลิกา เพื่อพัฒนาบุคลากรและองค์ความรู้ด้านเซมิคอนดักเตอร์ สยามเมดิกา เพื่อส่งเสริมนวัตกรรมการแพทย์และเครื่องมือแพทย์ และสยามเทอร่า เพื่อพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีอาหาร
ทั้งสามโครงการสะท้อนยุทธศาสตร์ที่ผูกเครื่องมือแพทย์เข้ากับห่วงโซ่เทคโนโลยีระดับสูง ตั้งแต่ชิปอิเล็กทรอนิกส์ไปจนถึงอาหารและโภชนาการทางการแพทย์ โดยบูรณาการการลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐานการวิจัย การพัฒนากำลังคน และความร่วมมือระหว่างภาคส่วนต่าง ๆ ควบคู่กับการพัฒนาระบบสนับสนุนการทดสอบและทดลองทางคลินิก เพื่อเร่งผลักดันผลงานวิจัยสู่การใช้ประโยชน์จริง และสร้างระบบนิเวศที่เอื้อต่อการเติบโตของธุรกิจเทคโนโลยีทางการแพทย์
มุมมองเชิงนโยบายที่ควรถูกเน้นคือ การจัดวางเครื่องมือแพทย์ไทยให้เป็นส่วนหนึ่งของวาระเทคโนโลยีและนวัตกรรมระดับชาติ เพื่อดึงดูดการลงทุนและบุคลากรต่างชาติที่มีทักษะสูง หากทำได้ต่อเนื่อง ประเทศจะไม่เพียงเป็นฐานผลิต แต่จะกลายเป็นจุดหมายของนักวิจัย แพทย์ วิศวกร และสตาร์ทอัพที่ต้องการพัฒนานวัตกรรมร่วมกับเครือข่ายนานาชาติ
บทสรุป: โอกาสทองของเครื่องมือแพทย์ไทยจะสำเร็จหรือสะดุด
เมื่อมองภาพรวม iMEDEV 2026 และการลงนาม MOU ระหว่าง 7 หน่วยงานคือจุดเริ่มต้นของโครงข่ายความร่วมมือนานาชาติที่ชัดเจนที่สุดครั้งหนึ่งในด้านเครื่องมือแพทย์ไทย แต่การจะก้าวสู่การเป็นศูนย์กลางทางการแพทย์ระดับนานาชาติอย่างยั่งยืน ยังต้องพิสูจน์ว่าระบบสนับสนุนตั้งแต่การวิจัย การทดสอบมาตรฐาน ไปจนถึงการเบิกจ่ายในระบบประกันสุขภาพจะเดินไปในทิศทางเดียวกัน
หากรัฐและสถาบันการศึกษาสามารถรักษาความต่อเนื่องของโครงการเรือธง เปิดพื้นที่ให้ภาคเอกชนและสตาร์ทอัพเข้ามาร่วม และใช้ความร่วมมือนานาชาติเป็นสะพานเชื่อมสู่ตลาดโลก เครื่องมือแพทย์ไทยมีโอกาสกลายเป็นสินค้านวัตกรรมมูลค่าสูงที่สร้างทั้งคุณภาพชีวิตและรายได้ให้ประเทศ แต่หากปล่อยให้โครงสร้างพื้นฐานเสื่อม ความร่วมมือหยุดชะงัก และงานวิจัยไม่ถูกแปลงเป็นผลิตภัณฑ์จริง ความฝันเรื่องศูนย์นวัตกรรมการแพทย์ก็อาจเหลือเพียงคำขวัญบนเวทีประชุม
