สายการบินราคาถูกกำลังเจอทางตัน วิกฤตการบินที่รัฐเพิกเฉยไม่ได้

เมื่อสายการบินราคาถูกกลายเป็นจุดเปราะบางที่สุดของวิกฤตการบิน

วิกฤตการบินในครั้งนี้คือสถานการณ์ที่สายการบินทั่วเอเชียต้องรับมือกับราคาน้ำมันเชื้อเพลิงที่พุ่งสูง การขาดแคลนเชื้อเพลิง และผลกระทบจากภูมิรัฐศาสตร์ จนทำให้ราคาตั๋วเครื่องบินเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว สายการบินราคาถูกที่เคยเป็นทางเลือกประหยัดสำหรับคนเดินทางกลับกลายเป็นกลุ่มที่เปราะบางที่สุด เพราะโครงสร้างต้นทุนพึ่งพาน้ำมันสูง แต่มีพื้นที่ให้ขึ้นราคาตั๋วจำกัด ส่งผลให้หลายแบรนด์เสี่ยงต่อการหยุดชะงักหรือปิดกิจการแบบไม่ทันตั้งตัว ขณะที่รัฐบาลหลายประเทศยังไม่แสดงท่าทีชัดเจนว่าจะเข้าช่วยเหลือหรือปล่อยให้ตลาดคัดกรองผู้รอดเอง

สัญญาณอันตรายปรากฏชัดแล้วในกรณีของ Spirit Airlines ที่ประกาศหยุดดำเนินกิจการและยกเลิกทุกไฟลต์ทันทีในวันที่ผู้โดยสารจำนวนมากเช็กอินรอขึ้นเครื่องแล้ว เหตุการณ์นี้ไม่ใช่แค่เรื่องไกลตัว แต่คือภาพจำลองของสิ่งที่อาจเกิดกับสายการบินราคาถูกในภูมิภาค หากปล่อยให้แรงกดดันด้านต้นทุนลากต่อไปโดยไม่มีอุ้งมือจากรัฐเข้าประคอง เมื่อสงครามในตะวันออกกลางผลักราคาน้ำมันให้พุ่งขึ้นอย่างรุนแรง ฟางเส้นสุดท้ายของหลายสายการบินจึงอาจใกล้ขาดกว่าที่คิด

น้ำมันแพง ดับฝัน “ใครๆ ก็บินได้” ของ AirAsia และไลอ้อนแอร์

แก่นธุรกิจของสายการบินราคาถูกคือการกดต้นทุนทุกด้านให้ต่ำที่สุด เพื่อเสนอราคาตั๋วเครื่องบินที่เข้าถึงคนส่วนใหญ่ แต่เมื่อราคาน้ำมันดิบเพิ่มขึ้นกว่า 50% และเกิดภาวะขาดแคลนน้ำมันเชื้อเพลิงเครื่องบิน ภาพฝันแบบ “ใครๆ ก็บินได้” ก็เริ่มแตกร้าว Bloomberg เตือนชัดว่าสายการบิน Low-Cost อย่าง AirAsia X และ Lion Air รวมถึง Cebu Pacific Air เสี่ยงเผชิญจุดจบแบบ Spirit Airlines หากไม่สามารถรับมือแรงกดดันด้านค่าน้ำมันได้ สายการบินราคาถูกเหล่านี้เคยเขย่าตลาดจนสายการบินระดับกลางและบนต้องปรับบริการและราคาเพื่อรักษาฐานลูกค้า แต่วันนี้พวกเขากลายเป็นกลุ่มที่ต้องสู้กับความไม่แน่นอนแทบลำพัง

ตัวอย่างที่น่ากังวลที่สุดคือ AirAsia X ซึ่งเพิ่งฟื้นจากโควิดมาไม่นาน แต่ตอนนี้ต้นทุนที่เกี่ยวกับน้ำมันคิดเป็นถึง 70% ของค่าใช้จ่ายที่คำนวณเป็นเงินสกุลดอลลาร์ของบริษัทแล้ว สถานการณ์ระดับนี้ทำให้การดำเนินงานปกติกลายเป็นความเสี่ยง เพราะแม้แต่การเพิ่มราคาน้ำมันเพียงเล็กน้อยก็สามารถฉุดรายได้ขององค์กรลงอย่างหนัก Bloomberg ระบุว่าแค่ราคาน้ำมันขยับขึ้นอีกเล็กน้อยก็อาจทำให้รายได้ของ AirAsia X หายไปในระดับหลายร้อยล้านบาท ซึ่งสะท้อนว่าระดับราคาปัจจุบันไม่ใช่สิ่งที่สายการบินราคาถูกเอกชนจะรับได้นาน

สายการบินทั่วเอเชียขึ้นราคาตั๋วเครื่องบิน แต่คนตัวเล็กกลับยิ่งเสียเปรียบ

เมื่อวิกฤตพลังงานปะทะกับความต้องการเดินทางที่ยังสูง สายการบินส่วนใหญ่จึงเลือกทางออกที่ง่ายแต่เจ็บปวดสำหรับผู้โดยสาร นั่นคือการขึ้นราคาตั๋วเครื่องบิน Korean Air ต้องปรับราคาตั๋วขึ้นทันทีเพื่อรับมือค่าน้ำมันที่พุ่งสูงอย่างฉับพลัน ขณะที่สายการบินร่วมชาติอย่าง Asiana Airlines และ Busan Air ก็ใช้กลยุทธ์เดียวกันพร้อมชะลอการลงทุนในฝูงบินใหม่ ฝั่งจีน China Eastern Airlines ตอกย้ำแนวโน้มนี้โดยระบุชัดว่าจำเป็นต้องขึ้นราคาตั๋วตามค่าธรรมเนียมน้ำมัน หรือ Fuel Surcharge เพื่อประคองธุรกิจท่ามกลางแรงกระแทกจากวิกฤตพลังงาน

AirAsia X เองก็ไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากใช้วิธีที่ผู้โดยสารสัมผัสได้ทันที นั่นคือขึ้นราคาตั๋วเครื่องบินถึง 40% พร้อมเพิ่มสัดส่วนค่าธรรมเนียมเชื้อเพลิงเป็น 20% ลดจำนวนเที่ยวบิน 10% และปิดเส้นทางที่ไม่ทำกำไร รวมถึงลดเที่ยวบินของ Thai AirAsia ลงถึง 30% เพื่อควบคุมต้นทุน ในมุมผู้โดยสาร ผลลัพธ์คือราคาตั๋วที่สูงขึ้นอย่างต่อเนื่องและตัวเลือกเที่ยวบินที่ลดลง บางประเทศถึงขั้นเตือนว่าหากขาดเชื้อเพลิงอาจต้องระงับการบินบางส่วน ซึ่งหมายความว่าคนเดินทางจะต้องจ่ายแพงขึ้นแต่ได้สิทธิเลือกน้อยลง สวนทางกับสิ่งที่สายการบินราคาถูกเคยสัญญาไว้ตั้งแต่วันแรก

บทเรียน Spirit Airlines: ทำไมการปล่อยให้ตลาดจัดการเองคือความเสี่ยงของรัฐ

การล้มลงของ Spirit Airlines คือคำเตือนว่าการปล่อยให้วิกฤตพลังงานเล่นงานสายการบินราคาถูกโดยไม่มีตาข่ายรองรับจากรัฐ สุดท้ายจะกระทบประชาชนตรงๆ ผู้โดยสารของ Spirit Airlines ต้องเจอเหตุไม่คาดคิดเมื่อทุกไฟลต์ถูกยกเลิกทันที ทั้งที่คนจำนวนมากเช็กอินเข้าไปรอภายในเทอร์มินัลแล้ว ภาพนี้ชัดเจนว่าถ้าสายการบินราคาถูกล้ม ไม่ได้มีแค่ตัวบริษัทที่เสียหาย แต่เป็นระบบการเดินทางทั้งวงจรที่สะดุด ตั้งแต่ผู้โดยสาร ธุรกิจท่องเที่ยว ไปจนถึงแรงงานในห่วงโซ่อุตสาหกรรมการบิน

สิ่งที่ทำให้กรณี Spirit Airlines น่ากังวลยิ่งขึ้นสำหรับสายการบินราคาถูกในภูมิภาคคือ เส้นทางธุรกิจที่คล้ายกัน พวกเขาเผชิญความท้าทายตั้งแต่ช่วงโควิด-19 ก่อนจะเจอฟางเส้นสุดท้ายจากราคาน้ำมันที่พุ่งกระฉูดเพราะสงครามตะวันออกกลาง ด้วยโครงสร้างต้นทุนที่พึ่งน้ำมันสูงและกองทุนสำรองจำกัด สายการบินราคาถูกในอาเซียนจึงอาจเดินตามเส้นทางเดียวกัน หากรัฐบาลยังมั่นใจว่าตลาดจะจัดการเอง ทั้งที่สัญญาณเตือนด้านการยกเลิกเที่ยวบินและขึ้นราคาตั๋วกำลังปรากฏชัดขึ้นเรื่อยๆ ในชีวิตจริงของผู้โดยสาร

หากไม่ช่วยตอนนี้ เราอาจสูญเสียระบบเดินทางราคาประหยัดไปทั้งภูมิภาค

รัฐบาลหลายประเทศที่มีทรัพยากรเพียงพอได้เริ่มหาทางป้องกันตัวเองแล้ว ทั้งการจัดหาเชื้อเพลิงเอง ตัดการส่งออกที่ไม่จำเป็น หรือทำสัญญาตรึงราคาน้ำมันล่วงหน้าเพื่อกันแรงเหวี่ยงจากตลาด แต่ประเทศในอาเซียนจำนวนมากกลับไม่มีทางเลือกเช่นนั้น สายการบินราคาถูกในภูมิภาคไม่ได้ป้องกันความเสี่ยงเรื่องน้ำมันไว้ จึงต้องจ่ายตามราคาตลาดเต็มๆ ถ้าปล่อยสถานการณ์นี้ต่อไปโดยไม่มีเครื่องมือทางการเงินจากรัฐ เช่น เงินกู้เป้าหมาย เงินอุดหนุน หรือการช่วยเหลือค่าน้ำมัน เราอาจเห็นการหยุดบินหรือปิดกิจการแบบกะทันหันเพิ่มขึ้นในไม่ช้า

Bloomberg ระบุตรงๆ ว่าระดับค่าน้ำมันในปัจจุบันไม่ใช่ราคาที่ยั่งยืนสำหรับสายการบิน Low-Cost ของเอกชน และเตือนว่ารัฐบาลควรรีบหาทางช่วยเหลือและจัดทรัพยากรมาซัพพอร์ตสายการบินราคาถูกก่อนที่ทุกอย่างจะสายเกินไป ในอีกด้านหนึ่ง ผู้เชี่ยวชาญในอุตสาหกรรมชี้ว่าผู้ที่จะอยู่รอดไม่ใช่แค่คนที่มีเงินทุนหนา แต่ต้องมีความยืดหยุ่นสูงในบริหารจัดการและปรับกลยุทธ์ให้ทันต่อโลกที่เปลี่ยนตลอดเวลา โดยสายการบินขนาดใหญ่ที่มีฝูงบินทันสมัยกำลังฉวยโอกาสโยกเครื่องบินลำใหญ่ไปเส้นทางที่มีกำลังซื้อสูงอย่างยุโรป ขณะที่สายการบินขนาดเล็กที่ใช้เครื่องบินรุ่นเก่ากลับเข้าโหมดเอาตัวรอดอย่างสาหัส ถ้ารัฐยังไม่มีบทบาท ระบบเดินทางราคาประหยัดอาจหายไปจากภูมิภาคเร็วเกินกว่าที่สังคมจะตั้งตัวทัน