9 วัดสู่สวรรค์คืออะไร และทำไมการเลือกหนังเรื่องนี้จึงสำคัญ
9 วัดสู่สวรรค์ คือภาพยนตร์แนวครอบครัวที่เล่าเรื่องการเดินทางทำบุญ 9 วัดในหนึ่งวันเพื่อต่อชะตาคุณย่าที่ถูกทำนายว่าจะเสียชีวิตก่อนวันเกิด สมาชิกทั้ง 9 คนซึ่งมีความเชื่อและมุมมองชีวิตแตกต่างกันต้องออกเดินทางร่วมกันเพื่อสะเดาะเคราะห์ให้คนที่รัก ผ่านภารกิจถวายสังฆทานต่อเนื่องจากวัดหนึ่งสู่อีกวัดหนึ่ง ขณะที่แต้มบุญถูกนับเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ สภาพร่างกายและจิตใจของคุณย่ากลับอ่อนล้าลงพร้อมความตึงเครียดในครอบครัวที่เริ่มปะทุขึ้น การเดินทางเชิงศรัทธานี้จึงกลายเป็นกระจกสะท้อนความสัมพันธ์และหน้าที่ของคนในบ้านอย่างเข้มข้น
หัวใจของข่าวนี้ไม่ใช่แค่การที่ 9 วัดสู่สวรรค์กลายเป็นตัวแทนหนังไทยชิงออสการ์ 99 แต่คือการที่หนังไทยชิงออสการ์เรื่องนี้เลือกเล่าเรื่องเล็กในครอบครัวให้กลายเป็นประสบการณ์สากล หนังไม่ได้พยายามเป็นงานยิ่งใหญ่อลังการ หากกลับหยิบวิถีทำบุญ 9 วัดที่คนไทยคุ้นเคยมาแปรเป็นเรื่องว่าด้วยความหวังและความกลัวต่อการสูญเสีย เมื่อสมาพันธ์สมาคมภาพยนตร์แห่งชาติลงมติเลือกหนังเรื่องนี้เป็นตัวแทนหนังไทยส่งประกวดสาขาภาพยนตร์นานาชาติยอดเยี่ยมของออสการ์ 99 ก็เท่ากับประกาศว่าภาพยนตร์นานาชาติวันนี้ให้ค่ากับเรื่องเล่าที่ใกล้ตัวและซื่อสัตย์ต่อรากวัฒนธรรมของตนเอง
การเดินทางของหนังไทยชิงออสการ์ จากคานส์สู่โรงหนังบ้านเรา
ก่อนจะถูกพูดถึงในฐานะตัวแทนหนังไทยบนเวทีออสการ์ 99 9 วัดสู่สวรรค์ได้เริ่มต้นเส้นทางในฐานะหนังไทยนานาชาติเต็มตัวเสียก่อน ภาพยนตร์เรื่องนี้ได้รับเลือกให้ฉายรอบปฐมทัศน์โลกในสาย Director’s Fortnight ที่เทศกาลภาพยนตร์เมืองคานส์ ครั้งที่ 79 และยังเดินหน้าฉายในเทศกาลอีกหลายแห่งทั่วโลกพร้อมทั้งกวาดรางวัลสำคัญ ไม่ว่าจะเป็นผู้กำกับยอดเยี่ยมและนักแสดงนำชายยอดเยี่ยมจากเทศกาลภาพยนตร์นานาชาติเซี่ยงไฮ้ รวมถึงรางวัลภาพยนตร์ยอดเยี่ยมจากเทศกาลภาพยนตร์นานาชาตินิวซีแลนด์ การเดินสายฉายเหล่านี้คือเวทีทดสอบว่าหนังที่ฝังรากในความเชื่อทำบุญแบบไทยจะสื่อสารกับผู้ชมต่างวัฒนธรรมได้หรือไม่
เมื่อภาพยนตร์กลับมาเปิดตัวในฐานะหนังเปิดเทศกาลภาพยนตร์นานาชาติกรุงเทพฯ ก่อนเข้าฉายโรงภาพยนตร์ทั่วประเทศวันที่ 17 กันยายน เส้นทางฉายจึงมีลักษณะเหมือนการเตรียมสนามทั้งในและนอกประเทศให้พร้อมก่อนการรณรงค์ชิงรางวัล ช่วงเวลานี้สำคัญกับผู้ชมทั่วไปไม่น้อย เพราะทำให้คนดูสามารถสัมผัสหนังไทยชิงออสการ์เรื่องนี้ในโรงใหญ่ได้ทันที ไม่ต้องรอเพียงข่าวจากต่างแดน การฉายจริงในประเทศคือบทพิสูจน์ว่าหนังไทยนานาชาติที่ถูกต่างประเทศยอมรับนั้นยังเชื่อมโยงกับประสบการณ์ในชีวิตประจำวันของคนดูที่บ้านหรือไม่ และจะจุดกระแสสนทนาเรื่องความเชื่อ การทำบุญ และความสัมพันธ์ในครอบครัวได้แค่ไหน
จากประสบการณ์ทำบุญสู่เรื่องเล่าที่คนดูทั่วโลกเข้าใจ
จุดแข็งสำคัญของ 9 วัดสู่สวรรค์คือการใช้รายละเอียดเล็กๆ ในวัฒนธรรมทำบุญสะเดาะเคราะห์ มาเล่าเรื่องใหญ่ที่ผู้ชมทั่วโลกเข้าถึงได้ หนังชวนสำรวจตั้งแต่คำทำนายที่ทำให้ครอบครัวตื่นตระหนกไปจนถึงการตัดสินใจรวมตัวของคน 9 คนที่มีความคิดต่างกันอย่างสิ้นเชิงเพื่อช่วยคุณย่า การเดินสายทำบุญ 9 วัดจึงเป็นมากกว่าทริปศรัทธา แต่คือการบังคับให้คนในบ้านเผชิญหน้าเหตุการณ์ค้างคา ทางอารมณ์และหน้าที่ที่ไม่เคยถูกพูดตรงๆ การที่แต้มบุญเพิ่มขึ้นพร้อมๆ กับความอ่อนล้าของคุณย่าและความขัดแย้งที่ปะทุ กลายเป็นภาพเปรียบเทียบถึงราคาที่ครอบครัวต้องจ่ายเมื่อพยายามควบคุมความเป็นความตายผ่านพิธีกรรม
ในเชิงการเล่าเรื่อง หนังเลือกโฟกัสตัวละครเป็นหลักอย่างชัดเจน ยิ่งทำให้เห็นทิศทางใหม่ของหนังไทยชิงออสการ์ที่ไม่เพียงอาศัยความแปลกตาทางวัฒนธรรม แต่ผลักดันงานที่ขับเคลื่อนด้วยตัวละครซึ่งมีความขัดแย้งและความเปราะบางชัดเจน หนังแสดงให้เห็นว่าความเชื่อเรื่องแต้มบุญและการสะเดาะเคราะห์ไม่ได้ถูกนำเสนอแบบอ้างอิงผิวเผิน แต่ถูกใช้เป็นเครื่องมือเปิดคำถามต่อความศรัทธาและความหวังของผู้คน ตรงนี้เองที่ทำให้หนังไทยนานาชาติเรื่องนี้ถูกวิจารณ์ว่าเล่าเรื่องความเชื่อในบริบทเฉพาะทางแต่มีความเป็นสากลสูง เพราะทุกครอบครัวไม่ว่าที่ไหนก็ต้องรับมือความกลัวต่อการสูญเสียและความรู้สึกผิดที่ดูแลคนรักไม่พอ
เบื้องหลังการสร้าง 9 ปี และทีมทำงานที่ผลักหนังไทยสู่เวทีนานาชาติ
เส้นทางของ 9 วัดสู่สวรรค์ไม่ได้เกิดขึ้นฉับพลัน แต่เป็นผลจากการทำงานยาวนานของสมพจน์ ชิตเกษรพงศ์ หลังจากสร้างภาพยนตร์สารคดี หมอนรถไฟ ในปี 2559 เขาใช้เวลา 9 ปีเต็มในการสร้างสรรค์หนังเรื่องนี้ให้เสร็จสมบูรณ์ นี่ไม่ใช่แค่ตัวเลขสวยงามที่บังเอิญตรงกับจำนวนวัดในเรื่อง แต่สะท้อนความอดทนและการลงรายละเอียดกับชีวิตครอบครัวและความเชื่อที่คนทำหนังคุ้นเคยจากประสบการณ์ส่วนตัว ผู้กำกับเล่าว่าแรงบันดาลใจมาจากการเดินทางไปทำบุญกับครอบครัวเป็นประจำ ซึ่งทำให้สังเกตเห็นความหลากหลายของความคิดตามช่วงวัยและยุคสมัยที่เปลี่ยนไป
ด้านผู้อำนวยการสร้าง หนังมีทั้งกฤษฎา ขำยัง และอภิชาติพงศ์ วีระเศรษฐกุลร่วมผลักดัน โดยมีบริษัทในหลายประเทศมาร่วมผลิต ทั้งจากสิงคโปร์ ฝรั่งเศส นอร์เวย์ จีน ฮ่องกง และอินโดนีเซีย พร้อมการสนับสนุนจากกรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม องค์ประกอบเบื้องหลังเหล่านี้สะท้อนว่าหนังไม่ได้คิดเฉพาะตลาดภายในตั้งแต่แรก แต่ถูกออกแบบให้เป็นหนังไทยนานาชาติที่สามารถเดินทางไปได้หลายภูมิภาค การที่ผู้กำกับใช้เวลานานในการเขียนและกำกับ ประกอบกับทีมโปรดิวเซอร์ที่เข้าใจทั้งภาษาหนังและเส้นทางเทศกาล ทำให้ 9 วัดสู่สวรรค์มีฐานรองรับแน่นหนาพอจะยืนหยัดบนเวทีออสการ์ 99 ได้อย่างมีลุ้นมากกว่าการเป็นเพียงหนังตัวแทนที่ส่งไปตามธรรมเนียม
ตัวแทนหนังไทยและความหมายต่อคนดูในวันที่หนังไทยชิงออสการ์ใกล้ตัวขึ้น
เมื่อมองภาพรวม การที่ 9 วัดสู่สวรรค์ถูกเลือกเป็นตัวแทนหนังไทยส่งชิงออสการ์ 99 สาขาภาพยนตร์นานาชาติยอดเยี่ยม ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องสถิติเชิงเกียรติยศ แต่สะท้อนทิศทางที่น่าสนใจของวงการภาพยนตร์ในเวลานี้ หนังไทยชิงออสการ์ไม่ได้จำกัดตัวเองอยู่กับพล็อตประวัติศาสตร์หรือโศกนาฏกรรมขนาดใหญ่ หากหันมามองชีวิตคนธรรมดาในบริบทวัฒนธรรมที่เรารู้จักดี ความสำคัญจึงอยู่ที่การให้พื้นที่เสียงของครอบครัวเล็กๆ และความเชื่อที่ถูกสืบทอดบนโต๊ะอาหารและในรถระหว่างเดินทางไปวัด การเลือกหนังเช่นนี้เป็นตัวแทนสะท้อนความมั่นใจว่าความละเอียดอ่อนในความสัมพันธ์และตัวละครคือสิ่งที่ผู้ชมโลกปัจจุบันให้ความสนใจ
สำหรับคนดูทั่วไป ผลกระทบจับต้องได้ทันทีคือการที่เราสามารถเข้าไปชม 9 วัดสู่สวรรค์ในโรงภาพยนตร์ทั่วประเทศตั้งแต่วันที่ 17 กันยายน เป็นต้นไป แทนที่จะติดตามเพียงจากข่าวบนเวทีต่างประเทศ ผู้ชมมีโอกาสร่วมสำรวจความศรัทธาและความผูกพันของครอบครัวผ่านประสบการณ์ตรง การที่หนังเดินทางทั้งในเทศกาลระดับโลกและโรงหนังบ้านเราพร้อมๆ กัน ทำให้คำว่าหนังไทยนานาชาติไม่ใช่สิ่งไกลตัวอีกต่อไป แต่น่าจะกลายเป็นจุดตั้งต้นการสนทนาว่าหนังแบบไหนกันแน่ที่เราต้องการให้เป็นหน้าตาของตัวแทนหนังไทยในเวทีโลก และหนังเรื่องนี้จะกระตุ้นให้คนดู กล้าถามตัวเองเรื่องความเชื่อและความรักในครอบครัวมากขึ้นเพียงใด
