ภาษีใหม่คือแรงผลัก ไม่ใช่หลักประกันการลงทุน
ภาษีนำเข้า EV คือมาตรการปรับภาษีสรรพสามิตสำหรับรถยนต์ไฟฟ้าแบตเตอรี่และรถยนต์ไฟฟ้าแบบขยายระยะทางที่นำเข้าสำเร็จรูป โดยเพิ่มอัตราจากร้อยละ 10 และร้อยละ 15 เป็นร้อยละ 35 ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2570 เพื่อจูงใจให้ผู้ผลิตหันมาตั้งฐานผลิตในประเทศแทนการนำเข้ารถทั้งคัน มาตรการนี้จึงเป็นมากกว่าการเปลี่ยนภาษี เพราะชี้ว่ารัฐต้องการให้การเติบโตของตลาด EV สร้างงานและมูลค่าเพิ่มในประเทศด้วย อย่างไรก็ดี ภาษีที่สูงขึ้นเพียงอย่างเดียวไม่ได้รับประกันว่าจะเกิดโรงงานใหม่หรือมีการใช้ชิ้นส่วนในประเทศตามที่คาด
เหตุผลที่ต้องเร่งปรับคือ ตลาดรถยนต์กำลังเปลี่ยนเร็วกว่าโครงสร้างการผลิตของไทย ในช่วงปี 2563–2568 สัดส่วนการส่งออกรถยนต์นั่งพลังงานใหม่ของโลกเพิ่มจากร้อยละ 20.1 เป็นร้อยละ 42.2 ขณะที่ของไทยเพิ่มจากร้อยละ 8.1 เป็นเพียงร้อยละ 12.5 สนค. จึงมองว่าภาษีใหม่อาจดึงผู้ผลิตจากต่างประเทศ โดยเฉพาะผู้ที่เคยส่งรถสำเร็จรูปเข้ามา ให้เปลี่ยนเป็นลงทุนตั้งฐานผลิตรถไฟฟ้าในไทย ซึ่งคาดว่าจะช่วยเพิ่มการลงทุน การจ้างงาน และกำลังผลิตเพื่อส่งออก แต่ผลลัพธ์จะเกิดขึ้นจริงก็ต่อเมื่อการลงทุนเชื่อมโยงกับผู้ผลิตและแรงงานในประเทศ ไม่ใช่เพียงย้ายจุดประกอบรถ

ปรับทั้ง EV, HEV และห่วงโซ่ชิ้นส่วน
โจทย์ของไทยไม่ควรจำกัดอยู่ที่การประกอบรถยนต์ไฟฟ้าแบตเตอรี่เท่านั้น สนค. ระบุว่าการเปลี่ยนผ่านยังควรรักษาบทบาทของรถยนต์ไฮบริดและรถยนต์ไฮบริดชนิดเสียบปลั๊ก เพื่อประคองฐานชิ้นส่วนและการจ้างงานเดิม พร้อมต่อยอดไปสู่เทคโนโลยีใหม่ แนวทางนี้สอดคล้องกับจุดแข็งของไทยด้านการผลิตชิ้นส่วน การประกอบ และการส่งออก แต่ก็ต้องยอมรับว่าฐานส่งออกรถยนต์นั่งในช่วงห้าปีที่ผ่านมายังพึ่งพารถสันดาปภายในถึงร้อยละ 87 การเปลี่ยนผ่านจึงไม่ใช่การทิ้งอุตสาหกรรมเดิมทันที หากเป็นการทำให้โรงงานและผู้ผลิตปรับตัวได้ทัน โดยไม่ปล่อยให้การเติบโตของ EV เกิดขึ้นบนห่วงโซ่อุปทานที่พึ่งพาการนำเข้าเกือบทั้งหมด
เงื่อนไขสำคัญคือผู้ผลิตที่ได้รับสิทธิประโยชน์ต้องผลิตจริงจากโรงงานในประเทศ และใช้ชิ้นส่วนที่ผลิตในประเทศตามเกณฑ์ขั้นบันไดเพื่อแลกกับอัตราภาษีที่ต่ำลง นี่ทำให้ห่วงโซ่อุปทาน EV มีโอกาสขยายจากโรงงานประกอบไปสู่แบตเตอรี่และชิ้นส่วนรถยนต์ไทย แต่ต้องติดตามว่าเกณฑ์การใช้ชิ้นส่วนในประเทศกำหนดไว้อย่างไร และผู้ผลิตจะจัดซื้อจากธุรกิจท้องถิ่นมากน้อยเพียงใด หากมาตรการเน้นยอดผลิตโดยไม่สร้างความเชื่อมโยงกับผู้ประกอบการในประเทศ ประโยชน์ด้านงานและมูลค่าเพิ่มอาจน้อยกว่าที่คาด
SME มีโอกาส แต่ต้องยกระดับให้ผ่านมาตรฐาน
สำหรับ SME การเปลี่ยนผ่านไม่ได้หมายความว่าต้องผลิตชิ้นส่วนเฉพาะสำหรับรถไฟฟ้าทั้งหมดในทันที สนค. แนะนำให้พิจารณาปรับสายการผลิตไปสู่ชิ้นส่วนที่ใช้ร่วมกันได้ทั้งรถสันดาปและรถไฟฟ้า พร้อมยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยของชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ให้ผ่านเกณฑ์ตรวจสอบของผู้ผลิตรถยนต์ต่างชาติ แนวทางนี้เปิดทางให้ธุรกิจที่มีทักษะการผลิตเดิมต่อยอดเข้าสู่ซัพพลายเชนได้ โดยไม่ต้องเดิมพันกับผลิตภัณฑ์ชนิดเดียว อย่างไรก็ตาม การเข้าถึงคำสั่งซื้อไม่ได้เกิดขึ้นเพียงเพราะมีโรงงาน EV ในประเทศ SME ยังต้องเตรียมคุณภาพที่สม่ำเสมอ กระบวนการตรวจสอบ และความพร้อมในการผลิตตามข้อกำหนดของผู้ซื้อ
ความเร่งด่วนมีอยู่จริง เพราะการแข่งขันด้านราคาและกำลังผลิตส่วนเกินได้กดดันผู้ผลิตรถยนต์เดิม และกระทบผู้ผลิตชิ้นส่วนบางรายจนต้องลดชั่วโมงทำงานหรือปิดสายการผลิตบางส่วน ภาครัฐและผู้ผลิตรายใหญ่จึงควรทำให้เกณฑ์จัดซื้อและการรับรองชิ้นส่วนชัดเจน พร้อมเปิดทางให้ SME เข้าถึงการพัฒนามาตรฐานและการทดลองผลิต หากต้องการให้การลงทุนใหม่กระจายประโยชน์ไปถึงธุรกิจขนาดเล็ก การเพิ่มกำลังผลิตโดยไม่มีแผนเชื่อมผู้ขายในประเทศย่อมไม่พอ
สิ่งที่คาดหวังและสิ่งที่ยังต้องจับตา
ผลที่คาดหวังคือการลงทุนและการผลิตในประเทศเพิ่มขึ้น การจ้างงานได้รับแรงหนุน และไทยมีโอกาสเข้าเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่อุปทาน EV ในด้านรถยนต์ แบตเตอรี่ และชิ้นส่วน แต่ยังมีผลต่อผู้บริโภคที่ต้องติดตามด้วย ช่วงปลายปี 2569 อาจมีผู้เร่งตัดสินใจซื้อรถก่อนการปรับภาษี ส่วนตั้งแต่ปี 2570 รถนำเข้าอาจมีราคาสูงขึ้นและทางเลือกอาจลดลง ผู้ซื้อจึงควรประเมินการใช้งานจริง รวมถึงสถานีชาร์จ ประกันภัย ราคาขายต่อ และความต่อเนื่องของศูนย์บริการกับอะไหล่
ข้อสรุปคือภาษี 35% อาจเปลี่ยนแรงจูงใจจากการนำเข้ารถสำเร็จรูปไปสู่การลงทุนผลิตในประเทศ แต่ความสำเร็จไม่ได้วัดจากจำนวนโรงงานที่เปิดเท่านั้น ต้องดูด้วยว่ามีการผลิตจริง ใช้ชิ้นส่วนในประเทศตามเงื่อนไข และเปิดโอกาสให้ SME ผ่านมาตรฐานเพื่อรับงานได้หรือไม่ หากสามส่วนนี้เดินไปด้วยกัน มาตรการย่อมช่วยพยุงทั้งฐานผลิตเดิมและอุตสาหกรรม EV ใหม่ได้ หากไม่เกิดขึ้น ภาษีที่สูงขึ้นอาจสะท้อนกับผู้บริโภคก่อนที่ห่วงโซ่อุปทานในประเทศจะได้รับประโยชน์






