สายการบินเอเชียฝ่าราคาน้ำมันแพง รักษากำไรครึ่งปีหลังอย่างไร

วิกฤตราคาน้ำมันเชื้อเพลิง กำไรสายการบินเอเชียถูกบีบแม้รายได้โต

วิกฤตราคาน้ำมันเชื้อเพลิงของสายการบินเอเชียคือสถานการณ์ที่ต้นทุนเชื้อเพลิงเครื่องบินพุ่งสูงจากความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์และความผันผวนตลาดโลก จนทำให้อัตรากำไรสายการบินถูกบีบลงอย่างรุนแรง แม้รายได้จากผู้โดยสารและการท่องเที่ยวเอเชียจะฟื้นตัวแรง การขึ้นราคาตั๋วและค่าธรรมเนียมน้ำมันจึงไม่ใช่ทางออกง่าย เพราะผู้โดยสารมีความอ่อนไหวต่อราคาสูง โดยเฉพาะสายการบินต้นทุนต่ำที่ยังต้องแข่งขันกันในตลาดที่อุปสงค์เพิ่งกลับมาไม่เต็มที่ ภาพรวมครึ่งแรกปีนี้จึงเป็นภาพที่สวนทาง รายได้เติบโตแต่กำไรหด สะท้อนชัดจากกรณีการบินไทยที่รายได้พุ่งขึ้นเป็น 99,650 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 3.3% จากปีก่อน แต่กำไรสุทธิกลับลดลงเกือบครึ่งหนึ่ง จากแรงกดดันต้นทุนน้ำมันเครื่องบินที่เพิ่มขึ้นถึง 6,829 ล้านบาท หรือราว 28.5% ตามราคาน้ำมันโลกที่ทะยานเกือบ 50% สายการบินเอเชียจึงถูกบังคับให้คิดใหม่เรื่องการจัดการต้นทุน มากกว่าหวังพึ่งดีมานด์ท่องเที่ยวเพียงอย่างเดียว

ดีมานด์ท่องเที่ยวเอเชียแรง แต่กำไรสายการบินใหญ่หดตัวแรง

ผลประกอบการไตรมาส 2 ของสายการบินเอเชียกำลังบอกเราว่า การฟื้นตัวของท่องเที่ยวเอเชียไม่เพียงพอที่จะกันแรงกระแทกจากต้นทุนเชื้อเพลิงที่พุ่งขึ้น แม้ผู้โดยสารกลับมาเดินทางมาก รายได้รวมของหลายสายการบินยังทำสถิติสูงสุด แต่กำไรกลับร่วงลงอย่างเจ็บแสบ การบินไทยแสดงภาพนี้ชัดเจน รายได้จากค่าโดยสารเพิ่มขึ้น แม้ปริมาณผู้โดยสารลดลง แต่การปรับค่าธรรมเนียมน้ำมันและราคาบัตรโดยสารช่วยดันรายได้เฉลี่ยต่อหน่วยเพิ่มขึ้น ทว่าต้นทุนน้ำมันที่สูงขึ้นเกือบ 7,000 ล้านบาททำให้กำไรสุทธิหดเหลือเพียง 11,645 ล้านบาท ลดลงถึง 47% เมื่อเทียบกับปีก่อน เคสนี้สะท้อนว่า การขึ้นราคาตั๋วเพื่อชดเชยราคาน้ำมันไม่ได้ทำให้กำไรกลับสู่ระดับเดิม เพราะเพดานราคามีข้อจำกัดทั้งจากการแข่งขันในตลาดสายการบินเอเชียและอำนาจซื้อของผู้โดยสารที่ยังไม่ฟื้นเต็มที่ ด้านสายการบินรายใหญ่ในภูมิภาค รายได้รวมจากการดำเนินงานยังเพิ่มขึ้น 8.5% ในไตรมาส 2 แต่กำไรสุทธิกลับเหลือเพียง 1,540 ล้านบาทจากระดับกว่า 12,000 ล้านบาทในปีก่อน นี่คือประโยคที่สะท้อนชัดที่สุดว่า “รายได้สูงไม่เท่ากับกำไรสูง เมื่อราคาน้ำมันเชื้อเพลิงเป็นตัวแปรสำคัญที่สุดของต้นทุน”

โลว์คอสต์อาเซียนเจ็บหนัก AirAsia หั่นที่นั่ง สะท้อนโมเดลธุรกิจถูกบีบ

ถ้าสายการบินแบบบริการเต็มรูปแบบยังสะดุ้งกับราคาน้ำมัน สายการบินต้นทุนต่ำในอาเซียนยิ่งเจ็บหนักกว่า เพราะโครงสร้างต้นทุนและฐานลูกค้าทำให้มีพื้นที่ปรับตัวน้อย โมเดลโลว์คอสต์ต้องพึ่งปริมาณผู้โดยสารสูงและค่าโดยสารต่ำ เมื่อราคาน้ำมันเชื้อเพลิงและค่าเช่าเครื่องบินซึ่งคิดเป็นดอลลาร์พุ่ง พร้อมกับการอ่อนค่าของริงกิต บาท รูเปียห์ และเปโซ ต้นทุนต่อผู้โดยสารจึงดีดขึ้นรวดเร็ว ผลประกอบการไตรมาสล่าสุดของ AirAsia, Scoot และ Cebu Pacific จึงกลายเป็นสัญญาณเตือนชัดเจน AirAsia และ Cebu Pacific พลิกกลับมาขาดทุน แม้พยายามขึ้นราคาตั๋วเพื่อชดเชยต้นทุน ส่วน Scoot ขาดทุนจากการดำเนินงานเพิ่มขึ้นเกือบเท่าตัว Cebu Pacific ถึงกับเปรยว่าไตรมาส 2 เป็นสภาพแวดล้อมการดำเนินงานที่ยากที่สุดนับตั้งแต่ผ่านพ้นโควิด เพราะต้นทุนน้ำมันเพิ่มขึ้นมากกว่าสองเท่าจากปีก่อน แถมเงินเปโซยังอ่อนค่าราว 8% อีกด้วย ความเคลื่อนไหวสำคัญคือ AirAsia ตัดสินใจลดจำนวนที่นั่งลง 20-25% ในไตรมาส 3 ซึ่งเป็นโลว์ซีซันของการเดินทาง เพื่อจำกัดการเผาเงินสดจากต้นทุนที่สูงและรักษาอัตรากำไรต่อเที่ยวบิน นี่ไม่ใช่แค่การหดตัวเชิงปริมาณ แต่สะท้อนว่าโลว์คอสต์ต้องหยุดโตชั่วคราวเพื่อปกป้องงบกำไรขาดทุน

ยุทธศาสตร์รับมือครึ่งปีหลัง ปรับโครงสร้างต้นทุนก่อนคิดถึงการเติบโต

เมื่อผลประกอบการไตรมาส 2 สะท้อนชัดว่ากำไรสายการบินถูกบีบจากราคาน้ำมันเชื้อเพลิง สายการบินเอเชียจึงต้องหันมาให้ความสำคัญกับการจัดการต้นทุนและความเสี่ยง ก่อนพูดเรื่องขยายเส้นทางหรือเพิ่มความถี่เที่ยวบิน การบินไทยเริ่มขยายเพดานการทำประกันความเสี่ยงราคาน้ำมันเป็นไม่เกิน 60% ของความต้องการเชื้อเพลิง เพื่อบรรเทาผลกระทบจากความผันผวนของราคาพลังงานในตลาด และทยอยปรับค่าธรรมเนียมน้ำมันและราคาบัตรโดยสารให้สอดคล้องกับต้นทุนจริงและภาวะการแข่งขัน ฝั่งสายการบินต้นทุนต่ำ Cebu Pacific เลือกทำสัญญาป้องกันความเสี่ยงราคาน้ำมันประมาณ 30% ของความต้องการในไตรมาส 3 ที่ระดับราคาต่ำกว่าที่ตลาดพุ่งขึ้น เพื่อจำกัดความเสี่ยงระยะสั้น แนวทางเหล่านี้สะท้อนว่า การคุมความผันผวนต้นทุนผ่านเครื่องมือการเงินและการบริหารความจุให้เหมาะสมกับดีมานด์ เป็นหัวใจของการรักษากำไรในภาวะที่สายการบินไม่สามารถโอนต้นทุนทั้งหมดไปยังผู้โดยสารได้

ภาพรวมครึ่งปีหลัง ฟื้นตัวแบบเปราะบางแต่ยังมีโอกาส

มองไปครึ่งปีหลัง อุตสาหกรรมสายการบินเอเชียกำลังเข้าสู่ช่วงที่น่าสับสน ดีมานด์ท่องเที่ยวเอเชียและฤดูกาลท่องเที่ยวไฮซีซันในไตรมาส 3 ยังเป็นแรงหนุน รายได้รวมของสายการบินรายใหญ่ในภูมิภาคยังเติบโต 8.5% แม้กำไรจะหด ผู้ประกอบการท่องเที่ยวเองคาดหวังอานิสงส์จากการเป็นเจ้าภาพจัดงานระดับโลกในไตรมาส 4 เช่น การประชุม IMF/World Bank และเทศกาลดนตรีระดับสากล ซึ่งจะช่วยดันยอดจองห้องพักและการเดินทางในเมืองหลักให้คึกคักขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ อย่างไรก็ตาม ภาพฟื้นตัวนี้ยังเปราะบาง เพราะทุกอย่างผูกกับสมมติฐานว่าราคาน้ำมันเชื้อเพลิงจะไม่พุ่งขึ้นรอบใหม่ และค่าเงินในภูมิภาคจะไม่อ่อนค่าลึกกว่าเดิม หากสถานการณ์ตะวันออกกลางยืดเยื้อหรือแรงกดดันด้านภูมิรัฐศาสตร์เพิ่มขึ้น สายการบินอาจต้องเดินเกมระมัดระวังยิ่งกว่าเดิม ทั้งการคุมความจุ การคัดเลือกเส้นทางที่ทำกำไร และการลงทุนในเทคโนโลยีประหยัดพลังงาน ข้อสรุปสำคัญสำหรับครึ่งปีหลังคือ สายการบินเอเชียที่เน้นบริหารต้นทุนเชื้อเพลิงและความเสี่ยงอย่างจริงจัง พร้อมยอมปรับโมเดลธุรกิจ เช่น ลดความจุในช่วงอ่อนตัวหรือเน้นเส้นทางที่ให้กำไรสูง จะมีโอกาสรักษากำไรได้ดีกว่า การหวังพึ่งดีมานด์ท่องเที่ยวเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพออีกต่อไปในยุคที่ราคาน้ำมันเชื้อเพลิงเป็นตัวกำหนดเกม