โครงการพัฒนาชายแดนใต้คืออะไร และดีล 199 โครงการสำคัญอย่างไร
โครงการพัฒนาชายแดนใต้ คือชุดแผนงานลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐาน เศรษฐกิจ สังคม และการท่องเที่ยว ที่ออกแบบมาเพื่อพลิกฟื้นพื้นที่ชายแดนที่เติบโตต่ำกว่าศักยภาพ เพิ่มความเชื่อมโยงการค้าชายแดนและโลจิสติกส์ สร้างรายได้จากท่องเที่ยว และยกระดับคุณภาพชีวิตคนในพื้นที่ผ่านงบลงทุนขนาดใหญ่และการมีส่วนร่วมของภาคเอกชน
รอบนี้ 5 จังหวัดชายแดนใต้คือสงขลา สตูล ยะลา ปัตตานี และนราธิวาสร่วมกันเสนอ 199 โครงการ วงเงินเบื้องต้นกว่า 5.7 หมื่นล้านบาท เพื่อนำเข้าสู่การพิจารณาในการประชุมคณะรัฐมนตรีนอกสถานที่ที่จัดขึ้นที่สงขลา โดยมีรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคมเป็นประธานการกลั่นกรองข้อเสนอ ดีลนี้จึงไม่ใช่เพียงการของบประมาณ แต่เป็นการประกาศว่าพื้นที่ชายแดนเหล่านี้ต้องการก้าวจากโซนรอยต่อที่ถูกมองข้าม ไปสู่โซนยุทธศาสตร์เศรษฐกิจแดนหน้า หากมองในแง่สัญญาณเชิงนโยบาย การรวมตัวของ 5 จังหวัดเพื่อเสนอโครงการเชื่อมโยงกันคือจุดเปลี่ยนจากการพัฒนาแบบแยกจังหวัด สู่การคิดแบบภูมิภาคชายแดนเดียวกัน
สงขลาเป็นหัวรถจักร โครงสร้างพื้นฐานและ Soft Loan ขับเคลื่อนฟื้นเศรษฐกิจชายแดน
สงขลาถูกวางตัวเป็นหัวขบวนของโครงการพัฒนาชายแดนใต้ครั้งนี้อย่างชัดเจน ไม่ใช่แค่เพราะเป็นเจ้าภาพประชุม ครม. สัญจร แต่เพราะเป็นศูนย์กลางท่องเที่ยวชายแดนสงขลา การค้า และโลจิสติกส์ของทั้ง 5 จังหวัด โครงการที่จังหวัดเสนอครอบคลุมเศรษฐกิจ การท่องเที่ยว วัฒนธรรม คมนาคม และการป้องกันภัยพิบัติ รวมถึงข้อเสนอเชิงนโยบายด้านคมนาคมขนาดใหญ่กว่า 3 หมื่นล้านบาท ขณะเดียวกันแขวงทางหลวงแจ้งว่ามีโครงการถนนเร่งด่วน 133 โครงการที่ได้รับผลกระทบจากอุทกภัยและยังต้องการงบเพิ่มเติมอีก 1,941 ล้านบาท แสดงให้เห็นว่าการลงทุนพื้นฐานยังไม่ทันกับสภาพปัญหาเดิม
ฝั่งเอกชน หอการค้าสงขลาส่งสัญญาณแข็งชัดว่าเม็ดเงินโครงสร้างพื้นฐานอย่างเดียวไม่พอ จึงเสนอให้รัฐอัดฉีดสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำ Soft Loan สำหรับพื้นที่เฉพาะกิจหาดใหญ่ วงเงินรวม 25,000 ล้านบาท เพื่อเยียวยาธุรกิจที่ได้รับผลกระทบจากอุทกภัย หลังผู้ประกอบการกลับมาฟื้นตัวได้เพียงร้อยละ 80 นี่คือหนึ่งในคำกล่าวที่สะท้อนชัดว่า "การฟื้นเศรษฐกิจต้องควบคู่ทั้งการซ่อมทรัพย์สินและการเยียวยาสภาพคล่อง" เพราะถนนสร้างเสร็จแต่ผู้ประกอบการไม่มีเงินทุนหมุน ความคุ้มค่าของโครงสร้างพื้นฐานก็ถูกตัดทอนลงไปมาก
ปลดล็อกด่านสะเดา-นอก หัวใจของท่องเที่ยวชายแดนสงขลาและการค้าชายแดน
หนึ่งในจุดที่สะท้อนปัญหาเชิงโครงสร้างของโครงการพัฒนาชายแดนใต้คือด่านสะเดา-ด่านนอก ด่านแห่งนี้ควรเป็นประตูทองของท่องเที่ยวชายแดนสงขลาและการค้าชายแดน แต่กลับกลายเป็นคอขวดสำคัญ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา จึงลงพื้นที่สงขลาเพื่อเปิดวงหารือกับผู้ประกอบการจากทั้ง 5 จังหวัด รับฟังปัญหาและรวบรวมข้อเสนอไปเสนอต่อ ครม. สัญจร มุมนี้สะท้อนการขยับที่น่าสนใจ คือการให้ภาคธุรกิจในพื้นที่เป็นคนชี้จุดตันของระบบก่อนแล้วค่อยออกแบบมาตรการแก้ไข
ข้อมูลจากวงหารือชี้ชัดว่าด่านสะเดาใหม่แม้จะมีช่องทางเข้าออกถึง 22 ช่อง และอุปกรณ์พร้อม แต่กลับขาดแคลนบุคลากรจนเกิดความล่าช้า รวมถึงปัญหาคอขวดจากฝั่งตรงข้ามที่บีบช่องจราจรเหลือเพียงเลนเดียว นอกจากนี้ถนนเชื่อมด่านเก่ากับด่านใหม่ระยะทางราว 1.2 กิโลเมตรยังไม่ก่อสร้างแล้วเสร็จ ทำให้นักท่องเที่ยวสับสน ข้อเสนอจากพื้นที่คือเร่งรัดการก่อสร้าง ทำป้ายบอกทางขนาดใหญ่ และพัฒนาระบบลงทะเบียนออนไลน์ล่วงหน้า การปลดล็อกด่านสะเดา-นอกจึงไม่ใช่รายละเอียดเทคนิค แต่เป็นตัวชี้วัดว่ารัฐยอมแก้จุดตันเล็กๆ ที่ทำให้ศักยภาพโครงการใหญ่ทั้งชุดลดลงหรือไม่
สตูล ยะลา ปัตตานี นราธิวาส แข่งกันเสนอโปรเจกต์ ยึดโจทย์เชื่อมชายแดนและท่องเที่ยว
เมื่อแยกดูรายจังหวัดจะเห็นทิศทางที่ต่างกันแต่เชื่อมโยงกันเป็นภาพใหญ่ของโครงการพัฒนาชายแดนใต้ สตูลเป็นจังหวัดที่เสนอโครงการเร่งด่วนมากที่สุด 17 โครงการ วงเงินรวม 426,080,000 บาท มีทั้งหอประชุมนานาชาติ การปรับปรุงสนามกีฬาเพื่อรองรับการท่องเที่ยวเชิงกีฬา และการซ่อมแซมท่าเทียบเรือบ้านท่าทะเล ขณะเดียวกันยังมีข้อเสนอเชิงนโยบายอย่างสะพานสตูล-เปอร์ลิส เส้นทางเรือ Ro-Ro และการพัฒนาเกาะหลีเป๊ะสู่แหล่งท่องเที่ยวมูลค่าสูง ทิศนี้ชัดว่า สตูลมองตัวเองเป็นประตูท่องเที่ยวและเศรษฐกิจฮาลาลฝั่งอันดามันมากกว่าจะเป็นแค่จังหวัดชายแดนปลายแถว
ฝั่งยะลา ปัตตานี และนราธิวาสก็เดินเกมผสมระหว่างความมั่นคงกับเศรษฐกิจ ยะลาเสนอ 10 โครงการเร่งด่วน วงเงินรวม 338,145,000 บาท ครอบคลุมการปรับปรุงสนามกีฬา ขุดลอกบึง และก่อสร้างเขื่อนป้องกันตลิ่ง รวมถึงข้อเสนอเชิงนโยบายพัฒนาท่าอากาศยานเบตงและด่านพรมแดนเบตงมูลค่าหลักพันล้าน ปัตตานีดันโครงการถนนประตูสู่จังหวัดชายแดนใต้และระบบน้ำขนาดใหญ่ ในขณะที่นราธิวาสยื่นโครงการเพิ่มประสิทธิภาพทางหลวงเพื่อการท่องเที่ยวและอุตสาหกรรม ภาพรวมสะท้อนว่าแต่ละจังหวัดใช้โครงสร้างพื้นฐานและท่องเที่ยวเป็นฐานเศรษฐกิจใหม่ โดยพยายามเชื่อมเมืองหลักกับด่านชายแดนและท่าเรือให้แน่นขึ้น
จากโครงสร้างพื้นฐานสู่ยุทธศาสตร์ชายแดนรวมศูนย์ บทสรุปที่ต้องไม่จบแค่ ครม. สัญจร
การประชุม ครม. สัญจรที่สงขลาช่วงสิ้นเดือนสิงหาคมถึงต้นกันยายนถูกมองว่าเป็นจังหวะเปิดประตูเศรษฐกิจ 5 จังหวัดชายแดนใต้ในรอบใหม่ จุดร่วมของทุกฝ่ายคือการยอมรับว่าพื้นที่นี้เป็นโซนเศรษฐกิจชายแดนที่ยังใช้ศักยภาพไม่เต็มที่ ทั้งด้านการค้าชายแดน การขนส่ง และการท่องเที่ยวชายแดนสงขลาและจังหวัดอื่นๆ การที่รัฐประกาศว่าจะกลั่นกรองโครงการอย่างเข้ม เน้นความพร้อมและความคุ้มค่าต่อประชาชน เป็นเรื่องดีในเชิงใช้เงิน แต่คำถามสำคัญกว่าคือจะมี “สมองกลาง” คอยบูรณาการโครงการ 199 ชิ้นให้เดินไปในทิศเดียวกันหรือไม่
ในเชิงยุทธศาสตร์ โครงการพัฒนาชายแดนใต้ครั้งนี้กำลังวางเดิมพันไว้ที่สามหัวใจหลักคือ หนึ่ง ด่านชายแดนอย่างด่านสะเดา-ด่านนอกที่จะเป็นหัวจักรฟื้นเศรษฐกิจชายแดน สอง ท่าเรือและโครงข่ายถนนที่รองรับโลจิสติกส์ และสาม มาตรการการเงินอย่าง Soft Loan ที่พยุงผู้ประกอบการระหว่างรอผลของเมกะโปรเจกต์ หากรัฐสามารถแปลงโครงการเหล่านี้จากไฟเขียวบนกระดาษสู่การลงมือทำที่ต่อเนื่อง เชื่อมโยงกัน และรับฟังเอกชนเหมือนที่เริ่มทำแล้วในเวทีหารือ โครงการพัฒนาชายแดนใต้รอบนี้มีโอกาสพลิกจากแผนรวมโครงการกระจายงบ ไปสู่ยุทธศาสตร์ชายแดนรวมศูนย์ที่สร้างการฟื้นเศรษฐกิจชายแดนอย่างเป็นรูปธรรม
