ซีรีส์วายไทยคืออะไร และทำไมถึงกลายเป็นอำนาจนุ่ม
ซีรีส์วายไทยคือผลงานละครหรือซีรีส์ออนไลน์ที่เล่าเรื่องความรักระหว่างชายกับชาย หรือหญิงกับหญิง โดยหยิบโครงเรื่องจากนิยายหรือคอนเทนต์วัฒนธรรมย่อย มาดัดแปลงให้เป็นรูปแบบโทรทัศน์และออนไลน์ ผสมสถานที่ ภาษา อาหาร มหาวิทยาลัย เพลง และวิถีชีวิตแบบไทย เพื่อสร้างเสน่ห์เฉพาะตัวที่ผู้ชมทั่วโลกเข้าถึงได้ง่ายและรู้สึกใกล้ชิดกับตัวละครและวิถีชีวิตในเรื่องมากขึ้น
เมื่อความรักในจอถูกแต่งกลิ่นอายวัฒนธรรม การดูซีรีส์วายไทยจึงไม่ใช่แค่ตามลุ้นคู่หลัก แต่คือการเรียนรู้สังคม วิถีชีวิต และภาษาไปพร้อมกัน นี่คือหัวใจของอำนาจนุ่ม ที่ทำให้คนดู “ชอบเรา” ก่อนจะอยากมาเที่ยว กินอาหาร ใช้สินค้า และติดตามศิลปินต่อเนื่อง การประเมินหนึ่งชี้ว่ามูลค่าตลาดซีรีส์วายและคอนเทนต์เกี่ยวข้องของไทยในปี 2568 สูงกว่า 4,900 ล้านบาทและเติบโตประมาณร้อยละ 17 ต่อปี ตัวเลขนี้บอกชัดว่าเราไม่ได้พูดถึงปรากฏการณ์ในโลกแฟนด้อมเท่านั้น แต่พูดถึงตลาดจริงที่หมุนเงินระดับพันล้าน
จากแฟนคลับสู่การทูตสาธารณะ: เมื่อซีรีส์วายกลายเป็นเรื่องระหว่างรัฐ
พลังของซีรีส์วายไทยเริ่มแผ่เกินขอบจอจนลามไปถึงความสัมพันธ์ระหว่างรัฐ ความนิยมในจีน ญี่ปุ่น เกาหลี และอีกหลายประเทศ ทำให้กิจกรรมแฟนมีตและงานนิยายกลายเป็นพื้นที่ที่การเมืองและวัฒนธรรมมาชนกัน เหตุการณ์หนึ่งที่สะท้อนภาพนี้ชัด คือวันที่ 25 กรกฎาคม 2569 ในงานมหกรรมนิยายนานาชาติที่สามย่านมิตรทาวน์ ซึ่งมีงานของนักแสดงค่ายใหญ่ ได้เกิดเหตุชุลมุนระหว่างแฟนคลับหญิงชาวจีนคนหนึ่งกับเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยในพื้นที่กิจกรรม การชุลมุนที่ดูเหมือนเรื่องเล็กในงานบันเทิง กลับกลายเป็นประเด็นทางการทูตที่หน่วยงานรัฐต้องออกมาอธิบาย
ด้านหนึ่ง นี่สะท้อนความเปราะบางเมื่อซอฟต์พาวเวอร์เติบโตเร็วกว่าระบบกำกับดูแล แต่อีกด้านหนึ่งก็ชี้ว่า ซีรีส์วายไทยได้ไต่ชั้นไปเป็นเครื่องมือการทูตสาธารณะโดยไม่ต้องขออนุญาตใครมาก่อน ค่ายที่รับรางวัลด้านการทูตสาธารณะถูกมองว่าเป็น “สะพาน” เชื่อมผู้ชมหลายร้อยล้านคนกับภาพจำของวัฒนธรรมไทย เมื่อแฟนคลับเดินทางข้ามประเทศมาหานักแสดงในงานแฟนมีต ใช้เงินกับโรงแรม ร้านอาหาร และสินค้าต่างๆ ซีรีส์วายจึงทำงานในฐานะทูตการท่องเที่ยวและเศรษฐกิจไปพร้อมกัน
เศรษฐกิจแฟนด้อม: รายได้ซีรีส์วายไม่ได้อยู่แค่ในจอ
การพูดถึงตลาดซีรีส์วายไทยกว่า 5,000 ล้านบาทในปัจจุบัน หลายคนอาจคิดถึง “การขายลิขสิทธิ์ซีรีส์” เป็นหลัก แต่ความจริงแล้วรายได้สำคัญของผู้ผลิตจำนวนมากกลับอยู่ในสิ่งที่เรียกว่า Fan Economy มากกว่า กล่าวคือคนดูเริ่มต้นจากซีรีส์ฟรี แล้วต่อยอดสู่การซื้อหนังสือรูปเล่ม รูปถ่าย เสื้อ ของสะสม พวงกุญแจ แท่งไฟ ตั๋วแฟนมีต ตั๋วคอนเสิร์ต ตลอดจนการบินมาเที่ยวตามรอยโลเคชันถ่ายทำ รายได้หลักกว่า 40% ของผู้ผลิตหลายเจ้าในอุตสาหกรรมนี้มาจากการต่อยอดทางการตลาดและ Fandom Marketing ไม่ใช่จากค่าลิขสิทธิ์ฉายซีรีส์โดยตรง
จุดแข็งของตลาดซีรีส์วายไทยคือความขยันผลิตและความหลากหลายของเรื่องราว ปีหลังมีการผลิตทั้ง Boy’s Love และ Girl’s Love รวมกันมากกว่า 340 เรื่องในภูมิภาคหนึ่งปี และในระยะหลังมีสถิติว่าซีรีส์ประเภทนี้ของไทยออกอากาศคิดเป็นมากกว่าครึ่งของทั้งภูมิภาคเอเชีย แต่การผลิตจำนวนมากก็มีด้านกลับคือผู้ชมในประเทศไม่มีทางดูครบทุกเรื่อง ผู้ผลิตจึงเริ่มมองต่างประเทศเป็นตลาดหลักของบางเรื่องที่อาจเงียบในบ้านแต่เปล่งแสงในต่างแดน ปัญหาคือการบุกตลาดโลกต้องใช้ทุนและความรู้ ซึ่งภาคเอกชนเองแบกรับทั้งหมดไม่ไหว
ตลาดละครแนวตั้งและซีรีส์วาย: สนามใหม่ของอำนาจนุ่ม
พฤติกรรมผู้ชมที่หันมาดูคอนเทนต์ผ่านสมาร์ตโฟนระหว่างเดินทางหรือพักกลางวัน ทำให้ “ละครแนวตั้ง” หรือ Vertical Drama กลายเป็นสนามใหม่ของตลาดซีรีส์วายไทย ละครแนวตั้งถูกออกแบบให้มีสัดส่วน 9:16 ความยาวตอนละเพียง 1-5 นาที ดำเนินเรื่องไว เหมาะกับการดูรวดเดียวหลายตอน นี่คือรูปแบบที่เอื้อให้ผู้ผลิตซีรีส์วายแตกไลน์สู่คอนเทนต์สั้น ทั้งในฐานะเวอร์ชันเสริมของซีรีส์เดิม หรือผลงานใหม่ที่ทดลองเนื้อหาและโทนเรื่องที่แพลตฟอร์มยาวอาจไม่กล้าเสี่ยง
ระดับโลกตลาดละครแนวตั้งถูกประเมินว่ามีมูลค่าประมาณ 1.1 หมื่นล้านในปี 2568 และคาดว่าจะโตเป็นสองเท่าภายในปี 2573 ขณะที่ผู้ชมไทยเองก็ใช้จ่ายผ่านการซื้อภายในแอปสำหรับละครแนวตั้งมากกว่า 260 ล้านบาทในไตรมาสแรกปีเดียวกัน สูงเป็นอันดับ 3 ของตลาดนอกจีน รองจากสหรัฐฯ และญี่ปุ่น นั่นหมายความว่าผู้ชมในประเทศไม่ใช่แค่ฐานยอดวิว แต่เป็นฐานกำลังซื้อที่พร้อมสนับสนุนคอนเทนต์ใหม่ๆ รวมถึงซีรีส์วายในรูปแบบแนวตั้ง หากผู้ผลิตและรัฐมองเห็นโอกาสนี้ทันเวลา
ถึงเวลารัฐลงทุนในซอฟต์พาวเวอร์: ซีรีส์วายคือสินค้าส่งออก ไม่ใช่ของเล่นแฟนคลับ
แม้อุตสาหกรรมซีรีส์วายไทยจะเดินมาถึงจุดที่มีการผลิตปีละราว 120-130 เรื่อง และปีล่าสุดขยับขึ้นไปมากกว่า 150 เรื่อง แต่คำถามใหญ่คือ รัฐจะมองสิ่งนี้เป็นเพียงกระแสชั่วคราว หรือเป็นอุตสาหกรรมส่งออกที่ต้องลงทุน งบประมาณซอฟต์พาวเวอร์ในปีถัดไปถูกพูดถึงว่าจะถูกตัดหรือไม่ ขณะที่มาตรการเดิมใกล้หมดอายุ เสียงจากสมาคมผู้ผลิตสะท้อนชัดว่าการสนับสนุนของรัฐช่วยเปิดประตูพาคอนเทนต์ไปสู่ต่างประเทศและสร้างกิจกรรมแฟนคลับในต่างแดน แต่ถ้างบหาย การเดินหน้าบุกตลาดโลกก็จะชะงักทันที
หากมองซีรีส์วายไทยเป็นสินค้าส่งออกรูปแบบหนึ่ง รัฐควรคิดเหมือนการสนับสนุนสินค้าเกษตรหรืออุตสาหกรรมอื่น เช่น การตั้งกองทุนด้านส่งออกซีรีส์ไทย การสนับสนุนค่าร่วมงานตลาดคอนเทนต์ระหว่างประเทศ หรือการใช้สถานเอกอัครราชทูตเป็นฐานจัดกิจกรรมโปรโมต การที่ไทยผลิตซีรีส์ Boy Love ได้มากที่สุดในภูมิภาค โดยปี 2567 มีสัดส่วนถึง 53% ของทั้งเอเชีย และ Girl Love 63% บอกเราว่าเราไม่ใช่ผู้ตามในตลาดนี้ แต่กำลังเป็นผู้นำที่ยังไม่ได้รับการลงทุนอย่างที่ควร เมื่ออำนาจนุ่มสามารถเปลี่ยนเป็นรายได้จริงและสร้างภาพจำเชิงบวก การไม่ลงมือสนับสนุนอย่างจริงจังคือการปล่อยให้โอกาสทองไหลหลุดมือ
