TH-AI Passport คืออะไร และทำไมจึงสำคัญ
TH-AI Passport คือโครงการร่วมระหว่างกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมกับบริษัทเทคโนโลยีระดับโลก ที่ออกแบบให้ประชาชนเข้าถึงเครื่องมือปัญญาประดิษฐ์ระดับโปร พร้อมระบบเรียนรู้ออนไลน์และใบประกาศนียบัตร มุ่งลดความเหลื่อมล้ำดิจิทัลและสร้างทักษะ AI ประชาชนในวงกว้าง เพื่อให้คนทำงาน นักเรียน และผู้ประกอบการใช้ AI ยกระดับรายได้และโอกาสทางอาชีพในระยะยาว
การเปิดตัว TH-AI Passport และ AiPASS แพลตฟอร์มเกิดขึ้นในงานแถลงข่าวเมื่อวันที่ 28 สิงหาคม ณ ศูนย์ราชการแจ้งวัฒนะ โดยมีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมเป็นประธาน พร้อมตัวแทนภาครัฐ เอกชน และวงการเทคโนโลยีเข้าร่วมคึกคัก หนึ่งในประโยคที่สะท้อนแนวคิดโครงการคือคำกล่าวที่ว่า "สิ่งที่รัฐบาลทำวันนี้ จึงไม่ใช่การแจกของ แต่คือการลงทุนครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่ง เพื่อพัฒนาศักยภาพของคนไทย" โครงการถูกกำหนดเป้าหมายชัดเจนสองข้อ คือ ลดความเหลื่อมล้ำทางเทคโนโลยี และยกระดับทักษะของคนให้ทันโลก AI First
จากสิทธิคนส่วนน้อย สู่ทักษะ AI ประชาชน 5 ล้านคน
หัวใจทางการเมืองสาธารณะของ TH-AI Passport โครงการ คือการยืนยันว่า AI ระดับโปรต้องไม่เป็นอภิสิทธิ์ของคนที่มีทุนเท่านั้น รัฐบาลชี้ว่าในปัจจุบันบริการ AI ระดับโปรมีค่าบริการรายเดือนประมาณ 250–1,000 บาท ซึ่งกลายเป็น "กำแพงแห่งความเหลื่อมล้ำของยุคสมัย AI" สำหรับคนจำนวนมาก การออกแบบโครงการจึงตั้งโจทย์ว่าประชาชนที่ไม่เคยแตะเครื่องมือเหล่านี้ต้องเข้าถึงได้ โดยไม่ต้องกังวลค่าใช้จ่ายรายเดือน
จุดที่ทำให้โครงการนี้แตกต่างคือการมองการให้สิทธิใช้ AI เป็นการลงทุนในทุนมนุษย์ ไม่ใช่แค่การแจกของฟรี รัฐวางโครงสร้าง 3 ขั้น ACCESS LEARN APPLY เพื่อให้คนเข้าถึง AI เรียนรู้อย่างมีมาตรฐาน และนำไปใช้จริงในชีวิตประจำวัน เป้าหมายคือเปิดโอกาสให้คนสูงสุด 5 ล้านคนเข้าถึงเครื่องมือ AI จากผู้พัฒนากว่า 14 ราย รวมมากกว่า 30 โมเดล ผ่านแพลตฟอร์มเดียว ซึ่งถ้าทำสำเร็จ จะเป็นการขยายฐานทักษะ AI ประชาชนในระดับที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน
AiPASS แพลตฟอร์ม: Learn Earn Plern และโครงสร้างพื้นฐาน AI แบบใหม่
AiPASS แพลตฟอร์มถูกวางให้เป็นประตูหลักสู่ทักษะ AI ประชาชน ผ่านแนวคิด Learn Earn Plern ยิ่งเรียน ยิ่งได้ ยิ่งเพลิน ผู้ใช้ลงทะเบียนผ่านเว็บไซต์ aipass.go.th แล้วเข้าสู่โลกที่รวบรวม AI ชั้นนำกว่า 14 ราย รวมมากกว่า 30 โมเดล เช่น GPT-5.6 Sol o3 Deep Research Claude Opus 5 Gemini Pro Nano Banana Pro และอีกหลายโมเดลไว้ในจุดเดียว นี่คือการดึงเทคโนโลยีระดับ Frontier มาอยู่ในมือผู้ใช้ทั่วไปโดยตรง
แต่โครงการไม่ได้หยุดแค่ให้ใช้เครื่องมือ AiPASS ผูกสิทธิการเข้าถึงโมเดลระดับโปรกับการเรียนรู้ ผู้ใช้ต้องผ่านหลักสูตรมาตรฐานสากลมากกว่า 96 หลักสูตร ซึ่งได้รับการรับรองโดยองค์กรระดับนานาชาติ เพื่อสะสมคะแนนปลดล็อกสิทธิ์และขยับจากระดับผู้เริ่มต้นสู่ผู้สร้างสรรค์หรือ Innovator เมื่อเรียนจบแต่ละคอร์สยังได้รับประกาศนียบัตรดิจิทัลไปใช้ต่อยอดสมัครงานหรือสร้างโปรไฟล์อาชีพ แนวคิดนี้ทำให้ AiPASS ทำหน้าที่คล้ายโครงสร้างพื้นฐาน AI ที่เชื่อมเครื่องมือ ความรู้ และทักษะเข้าด้วยกันในแพลตฟอร์มเดียว
พันธมิตร Big Tech และแรงกระเพื่อมต่อความเหลื่อมล้ำดิจิทัล
อีกมิติที่ทำให้ TH-AI Passport น่าจับตา คือการจับมือระหว่างภาครัฐกับ Big Tech ระดับโลก เช่น Microsoft Google และ NVIDIA ซึ่งส่งผู้แทนเข้าร่วมงานเปิดตัวและประกาศความร่วมมือด้านโครงสร้างพื้นฐาน เทคโนโลยี AI ระดับ Frontier และการพัฒนาทักษะ การสนับสนุนนี้ทำให้แพลตฟอร์ม AiPASS ไม่ได้เป็นเพียงเว็บรวมเครื่องมือ แต่กลายเป็นระบบนิเวศ AI ที่ดึงทั้งเทคโนโลยีและองค์ความรู้ระดับโลกมาเชื่อมกับผู้ใช้ในประเทศเดียว
การตอบรับของประชาชนก็สะท้อนว่าความต้องการทักษะ AI ประชาชนไม่ใช่เรื่องไกลตัว มีผู้ลงทะเบียนล่วงหน้ามากกว่า 1.3 ล้านคนภายในเวลาไม่ถึงสองสัปดาห์หลังเปิดลงทะเบียน สิ่งนี้บอกชัดว่าความเหลื่อมล้ำดิจิทัลไม่ได้เกิดจากการไม่สนใจเทคโนโลยี แต่เกิดจากกำแพงราคาและการขาดโอกาสเข้าถึงองค์ความรู้ โครงการที่ผสมทั้งสิทธิใช้งานและการเรียนรู้เช่นนี้จึงเป็นการทดสอบว่าเมื่อกำแพงถูกทลาย คนจะสามารถเปลี่ยนการเข้าถึงให้กลายเป็นความสามารถจริงได้แค่ไหน
จากนโยบายสู่ความสามารถแข่งขัน: จะยกระดับแรงงานได้จริงหรือไม่
โจทย์สุดท้ายที่ต้องวิจารณ์อย่างตรงไปตรงมาคือ TH-AI Passport จะไปไกลกว่าการเป็นโครงการฮือฮาระยะสั้นได้หรือไม่ รัฐประกาศชัดว่าโครงการนี้มุ่งยกระดับความรู้และความเข้าใจด้าน AI หรือ AI Literacy ควบคู่กับการส่งเสริมการนำไปใช้งานจริง หรือ AI Adoption เพื่อให้ทักษะที่ได้สอดคล้องกับตลาดแรงงาน เพิ่มผลิตภาพ และสนับสนุนเศรษฐกิจดิจิทัล แพลตฟอร์ม AiPASS จะเปิดให้ผู้ลงทะเบียนเข้าใช้งานอย่างเป็นทางการพร้อมกันทั่วประเทศตั้งแต่วันที่ 31 สิงหาคม 2569 เป็นต้นไป ซึ่งจะเป็นจุดเริ่มต้นของการพิสูจน์ผลลัพธ์ในโลกจริง
ในมุมมองความคิดเห็น โครงการนี้คือโอกาสครั้งใหญ่ในการทำให้ทักษะ AI ประชาชนกลายเป็นฐานความรู้ใหม่ของแรงงาน แต่ความสำเร็จจะขึ้นอยู่กับสามเรื่องสำคัญ หนึ่ง การออกแบบคอร์สให้เชื่อมกับอาชีพจริง ไม่ใช่แค่ทฤษฎี สอง การสนับสนุนให้คนที่ไม่เก่งเทคโนโลยีก็เรียนได้ และสาม การวัดผลว่าผู้เรียนสามารถนำ AI ไปใช้สร้างรายได้ เพิ่มประสิทธิภาพงาน หรือพัฒนาธุรกิจของตัวเองได้แค่ไหน หากสามเงื่อนไขนี้เดินคู่กับเป้าหมาย 5 ล้านคน โครงการ TH-AI Passport มีศักยภาพจะกลายเป็นจุดเปลี่ยนด้านโครงสร้างพื้นฐาน AI และความสามารถแข่งขันของแรงงานในอนาคต
