TH-AI Passport คืออะไร และทำไมจึงเป็นหมุดหมายใหญ่ของยุค AI
TH-AI Passport โปรแกรม คือโครงการของภาครัฐที่เปิดให้ประชาชนอายุ 15 ปีขึ้นไปเข้าถึง AI ฟรีระดับโปรจากผู้ให้บริการหลากหลายราย ผ่านแพลตฟอร์มเดียว โดยมุ่งลดความเหลื่อมล้ำดิจิทัล ทำให้คนทั่วไปสามารถทดลองใช้โมเดล AI ฟรีหลายแบบ ฝึกทักษะ และนำไปต่อยอดการทำงานและการเรียนรู้โดยไม่ติดข้อจำกัดด้านค่าใช้จ่ายหรือความรู้เบื้องต้น เมื่อวันที่ 28 สิงหาคม 2569 กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมเปิดตัวโครงการ TH-AI Passport อย่างเป็นทางการ ให้สิทธิผู้ลงทะเบียนล่าสุด 1.3 ล้านคนใช้งานฟรี 30 วัน และเริ่มเปิดให้ใช้ตั้งแต่วันที่ 31 สิงหาคม โครงการนี้ถูกออกแบบไม่ใช่แค่แจกเครื่องมือระยะสั้น แต่ประกาศชัดว่ามอง AI เป็นโครงสร้างพื้นฐานใหม่ระดับชาติที่ทุกคนควรเข้าถึงได้ ไม่ต่างจากถนนหรืออินเทอร์เน็ต ความสำคัญจึงอยู่ที่การลงทุนในมนุษย์ระยะยาว มากกว่าการมองเป็นสิทธิพิเศษชั่วคราว
ความย้อนแย้งของการเติบโต และเหตุผลที่ต้องเปิดประตูเข้าถึง AI ฟรี
ตัวเลขการใช้งาน AI ในกลุ่มวัยทำงานสะท้อนภาพที่ย้อนแย้ง ไทยมีอัตราการเติบโตของการนำ AI มาใช้ถึง 36.4% ในช่วง 6 เดือน เป็นอันดับ 2 ของโลก แต่ฐานผู้ใช้จริงยังอยู่เพียงราว 12.4% เมื่อเทียบกับค่าเฉลี่ยโลกที่ 17.4% จากข้อมูลของ Microsoft นั่นหมายความว่าเรากำลังโตเร็วบนฐานที่ยังแคบ และ AI ยังเป็นของคนบางกลุ่มมากกว่ากระจายสู่คนส่วนใหญ่ สาเหตุสำคัญคือกำแพงค่าใช้จ่าย การใช้เครื่องมือ AI ระดับโปรต้องจ่ายรายเดือน ซึ่งกลายเป็นแหล่งกำเนิดความเหลื่อมล้ำดิจิทัล ไม่ใช่ทุกคนจะยอมเสี่ยงลงทุนกับเทคโนโลยีที่ยังไม่รู้ว่าจะใช้เป็นหรือไม่ ภาครัฐจึงเลือกใช้ TH-AI Passport โปรแกรมเป็นกลไกทลายกำแพงนี้ ให้คนเริ่มต้นได้โดยไม่ต้องควักเงินก่อน และเรียนรู้ทักษะ AI ประเทศไทย ไปพร้อมกันในระดับมวลชน
จากคน “ใช้ AI” สู่คน “ใช้ AI เป็น” ด้วยโมเดล AI ฟรีกว่า 30 ตัว
หัวใจของ TH-AI Passport ไม่ใช่แค่การเข้าถึง AI ฟรี แต่คือการเปลี่ยนคนทั่วไปให้ “ใช้ AI เป็น” อย่างแท้จริง แพลตฟอร์มถูกออกแบบภายใต้แนวคิด เข้าถึง เข้าใจ และใช้เป็น ครอบคลุมคนเริ่มต้นตั้งแต่เกษตรกร SME นักเรียน นักศึกษา ไปจนถึงแรงงานที่ยังไม่เคยใช้ AI หรือยังกล้าๆ กลัวๆ แพลตฟอร์มเตรียมฟีเจอร์ช่วยแนะนำการเขียน Prompt และเปิดโอกาสให้ทดลอง AI แบบ Pro มากกว่า 30 โมเดล จากผู้ให้บริการหลายรายโดยไม่ต้องจ่ายรายเดือนก่อน นี่คือจุดเปลี่ยนเชิงทักษะ เพราะผู้ใช้สามารถลองโมเดล AI ฟรีหลากหลายแบบ เปรียบเทียบความเหมาะสมกับงานของตนเอง และค่อยตัดสินใจว่าจะลงทุนต่อหรือไม่ โครงการตั้งเป้าสร้างผู้ใช้ใหม่ให้ครบ 5 ล้านสิทธิ หากทำได้ สัดส่วนการใช้ AI มีโอกาสเพิ่มขึ้นเป็นราว 22% และขยับข้ามค่าเฉลี่ยโลกที่ราว 17.8% ตามการประเมินของผู้พัฒนาแพลตฟอร์ม
TH-AI Passport ในฐานะโครงสร้างพื้นฐานมนุษย์ และโจทย์เรื่องความเหลื่อมล้ำดิจิทัล
แนวคิดที่อยู่เบื้องหลัง TH-AI Passport ถูกอธิบายชัดว่า โครงสร้างพื้นฐานของโลกปัจจุบันไม่ได้วัดแค่ถนน ไฟฟ้า หรืออินเทอร์เน็ตอีกต่อไป แต่รวมถึงมันสมองสังเคราะห์หรือ AI ที่เป็นเครื่องมือคิดและประมวลผลทางเศรษฐกิจด้วย ใครเข้าถึงได้ก่อนย่อมมีโอกาสทางเศรษฐกิจมากกว่า ปัญหาคือค่าใช้จ่ายรายเดือนสำหรับเครื่องมือระดับสูง แม้ดูไม่มากสำหรับบางกลุ่ม แต่เป็นกำแพงสำหรับคนส่วนใหญ่ จึงกลายเป็นความเหลื่อมล้ำดิจิทัลอย่างชัดเจน การที่รัฐลงทุนเปิดให้เข้าถึง AI ฟรี ผ่าน TH-AI Passport โปรแกรม จึงเป็นการประกาศว่าทักษะ AI ประเทศไทย คือการลงทุนในมนุษย์ระยะยาว การกระจายการใช้ AI จากกรุงเทพฯ ออกไปต่างจังหวัด จากคนทำงานสู่เกษตรกรและผู้ค้ารายย่อย จะกำหนดว่าช่องว่างดิจิทัลจะแคบลงจริงหรือไม่ หากโครงการไปถึงเป้าหมาย 5 ล้านสิทธิ ผลกระทบจะไม่ได้หยุดแค่จำนวนบัญชี แต่จะสะท้อนในผลิตภาพแรงงานและความสามารถแข่งขันของเศรษฐกิจโดยรวม
บทสรุปเชิงนโยบาย: เมื่อ AI กลายเป็นสิทธิพื้นฐานที่ทุกคนควรพิสูจน์ด้วยตัวเอง
การเปิดตัว TH-AI Passport ถูกย้ำว่าไม่ใช่การแจกสิทธิประโยชน์ชั่วคราว แต่คือการสร้างรากฐานและยกระดับศักยภาพคนในระยะยาว ผู้ผลักดันโครงการถึงขั้นเชิญชวนทั้งประชาชนและฝ่ายการเมืองที่เห็นต่างให้เข้ามาทดลองด้วยตัวเอง เพื่อพิสูจน์ว่าเครื่องมือนี้มีประโยชน์ในชีวิตประจำวันหรือไม่ และอยากเห็นยอดผู้ลงทะเบียนแตะ 5 ล้านสิทธิให้เร็วที่สุด มุมมองที่ต้องกล้าพูดคือ ถึงเวลาที่เราต้องมองการเข้าถึง AI ฟรีเป็นสิทธิพื้นฐานเชิงทักษะ ไม่ต่างจากการเข้าถึงการศึกษา เมื่อโครงสร้างพื้นฐานใหม่คือมันสมองสังเคราะห์ คนที่ถูกทิ้งไว้ข้างหลังทางดิจิทัลคือคนที่ไม่มีโอกาสใช้ AI เลย TH-AI Passport จึงเป็นบททดสอบสำคัญว่าเราจะเปลี่ยนการเติบโตเชิงตัวเลข ให้เป็นการยกระดับกำลังคนอย่างแท้จริงหรือไม่ และพร้อมแค่ไหนที่จะยอมรับว่า AI literacy คือเครื่องมือแข่งขันในเศรษฐกิจดิจิทัลยุคใหม่
