โตเร็วแต่ไม่ทั่วถึง ทำไมยุค AI ต้องมี TH-AI Passport

นิยามของโจทย์ใหม่ยุค AI โตแรงแต่คนส่วนใหญ่ยังเอื้อมไม่ถึง

ปรากฏการณ์การยอมรับ AI คือภาวะที่เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์เริ่มถูกนำมาใช้ในชีวิตประจำวัน การทำงาน และการเรียนรู้ในวงกว้าง แต่การจะถือว่าเป็นการยอมรับอย่างแท้จริง ไม่ใช่แค่มีเครื่องมือให้ใช้เท่านั้น หากต้องหมายถึงการที่คนทั่วไปเข้าถึงได้ เข้าใจหลักการพื้นฐาน และใช้ต่อเนื่องจนสร้างผลลัพธ์เชิงเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลังในโลกดิจิทัลใบใหม่

ตัวเลขการใช้ AI ที่กำลังถูกพูดถึงไม่ได้สะท้อนเพียงเทรนด์เทคโนโลยี แต่สะท้อนความเหลื่อมล้ำรอบใหม่ด้วย จากรายงานของ Microsoft พบว่าการใช้ Generative AI ในกลุ่มวัยทำงานเติบโต 36.4% ในรอบ 6 เดือน สูงเป็นอันดับ 2 ของโลก อัตรานี้ทำให้หลายคนหลงดีใจกับความเร็ว แต่เมื่อถอดรหัสให้ลึกลงไปจะพบความจริงที่น่ากังวลว่า ผู้ใช้จริงมีเพียงราว 12.4% ของแรงงานทั้งหมดเท่านั้น หมายความว่า AI accessibility Thailand ในวันนี้ยังเป็นเรื่องของคนส่วนน้อย และยังห่างจากค่าเฉลี่ยโลก 17.8% อยู่พอสมควร ความเร็วจึงปกปิดปัญหาว่าเรายังไม่สามารถเปลี่ยน “ความพร้อมของเครื่องมือ” ให้กลายเป็น “ความพร้อมของคนส่วนใหญ่” ได้เลย

ความขัดแย้งเชิงตัวเลข โตอันดับต้นๆ แต่ทะลุกลุ่มเดิมไม่ได้

หากดูเฉพาะอัตราการเติบโต หลายคนอาจคิดว่า digital equity gap ถูกปิดลงเรื่อยๆ แล้ว ความจริงคือเรากำลังเห็นการโตที่กระจุกตัวในคนกลุ่มเดิม ทั้งตามรายงาน Global AI Diffusion ที่ชี้ว่าการใช้ AI ในกลุ่มวัยทำงานไทยอยู่ที่ 12.4% แต่เติบโต 36.4% ใน 6 เดือน และข้อมูลที่บ่งชี้ว่าค่าเฉลี่ยโลกอยู่ที่ 17.8% ขณะที่ผู้นำในภูมิภาคมีอัตราการใช้สูงถึง 63.4% แปลว่าเรากำลังเร่งความเร็ว บนถนนที่ยังเปิดใช้ได้ไม่ถึงครึ่งประเทศ

ปัญหาหลักของ AI adoption barriers ไม่ใช่แค่เรื่องทักษะ แต่คือโครงสร้างของโอกาส การใช้ AI ยังรวมศูนย์อยู่ในเมืองใหญ่และกลุ่มวัยทำงานรายได้ปานกลางขึ้นไป ข้อมูลจากเวทีเสวนาชี้ตรงกันว่าการใช้งานในไทยยังคงกระจุกที่กรุงเทพฯ และกลุ่มอาชีพบางประเภทเท่านั้น ขณะเดียวกัน การจะใช้ AI ระดับ Pro อย่างเต็มประสิทธิภาพต้องจ่ายประมาณ 250-1,000 บาทต่อเดือนต่อค่าย ซึ่งไม่ใช่สิ่งที่ทุกครัวเรือนจ่ายไหว ค่าใช้จ่ายนี้กลายเป็นกำแพงที่ผลักคนส่วนใหญ่ออกจากเครื่องมือที่กำลังเปลี่ยนรูปแบบงาน การเรียน และรายได้ในอนาคต ช่องว่างระหว่าง “คนเห็นประโยชน์ AI” กับ “คนใช้ AI ได้จริงทุกวัน” จึงยังห่างไกล

TH-AI Passport ความพยายามเปลี่ยนสิทธิพิเศษให้เป็นสิทธิพื้นฐาน

เมื่อการโตของ AI ไม่ได้ทำให้ทุกคนเข้าถึงเท่ากัน ภาครัฐจึงดัน TH-AI Passport ขึ้นมาเป็นยุทธศาสตร์ระดับชาติ โครงการนี้เปิดให้คนอายุ 15 ปีขึ้นไปได้รับสิทธิ์ใช้งานแพลตฟอร์ม AiPASS ซึ่งรวม Generative AI ระดับพรีเมียมจากหลายค่ายไว้ที่เดียวให้ใช้ฟรี 1 ปี และออกแบบบนหลักการชัดเจนสองข้อ คือไม่ใช่สิทธิ์ของคนที่จ่ายไหวเท่านั้น และไม่ใช่การแจกของระยะสั้น แต่คือการลงทุนในศักยภาพคนในระยะยาว จุดยืนนี้คือหัวใจของ AI accessibility Thailand ที่มอง AI เป็น “โครงสร้างพื้นฐาน” แบบเดียวกับถนนในยุคอุตสาหกรรม ไม่ใช่ของเล่นเทคโนโลยีของคนส่วนน้อย

TH-AI Passport ถูกออกแบบให้ทำมากกว่าการแจกบัญชีทดลอง โดยผูกไว้กับแนวคิด “เข้าถึง เข้าใจ และใช้เป็น” ชั้นแรกคือ Access ที่รวมโมเดล AI ระดับโลกมากกว่า 30 โมเดลจาก 14 ค่ายชั้นนำไว้ในที่เดียว ให้ใช้โดยไม่ต้องสมัครหลายแพลตฟอร์ม ชั้นต่อมาคือ Learn เชื่อมการใช้งานกับหลักสูตรมาตรฐานสากล 96 หลักสูตร ร่วมกับองค์กรระดับโลก เช่น UNESCO และพันธมิตรด้านการศึกษาและเทคโนโลยี และชั้นสุดท้ายคือ Apply ที่เน้นการประยุกต์ใช้จริงในงาน การเรียน และธุรกิจ ให้ใบรับรองและทักษะที่ต่อยอดได้ทันที กล่าวอีกแบบ โครงการนี้ไม่ได้แค่ตอบโจทย์คำว่า “ของฟรี” แต่พยายามตอบโจทย์ “ใช้แล้วเกิดผลลัพธ์จับต้องได้”

ปิดช่องว่างเทคโนโลยีด้วยทักษะ ไม่ใช่ด้วยสถิติผู้ใช้

บนเวทีเสวนา “AI: พลังขับเคลื่อนแห่งชาติสู่การปฏิรูปกำลังคนไทย” ภาครัฐ ผู้ให้บริการเทคโนโลยี และผู้พัฒนา TH-AI Passport ต่างเห็นตรงกันว่าโจทย์ต่อไปคือการสร้าง “คนใช้ AI เป็น” ไม่ใช่แค่เพิ่มจำนวนผู้ใช้ AI ข้อมูลจากฝั่งผู้พัฒนาระบุว่า หากนับแรงงานที่เข้าถึงอินเทอร์เน็ตประมาณ 45 ล้านคน ผู้ใช้ AI ปัจจุบันมีราว 5.7 ล้านคนเท่านั้น ช่องว่างนี้คือพื้นที่ของคนที่อาจเคยลองใช้แต่ยังไม่เข้าใจ จะเริ่มต้นอย่างไร หรือจะเอาไปช่วยงานอะไรได้บ้าง นี่คือกลุ่มเป้าหมายสำคัญของโครงการ

แพลตฟอร์มจึงไม่หยุดที่การให้สิทธิ์ใช้ AI รุ่น Pro มากกว่า 30 โมเดล แต่เพิ่มฟีเจอร์ช่วยแนะนำการเขียน Prompt เพื่อให้ผู้เริ่มต้นสามารถคุยกับ AI ได้อย่างมีโครงสร้าง และผูกกับโมเดลการเรียนรู้แบบ Learn – Earn – Plern ให้เรียนรู้ทักษะพื้นฐาน ลงมือใช้จริงเพื่อเก็บคะแนนและใบรับรอง ก่อนสนุกกับการสร้างสรรค์งานที่อาจกลายเป็นรายได้ใหม่ในอนาคต เฟสแรกของโครงการตั้งเป้ายกระดับทักษะ AI ให้คน 5 ล้านคน ด้วยงบประมาณประมาณ 1,600 ล้านบาท และหากทำได้ครบ สัดส่วนผู้ใช้ AI อาจขยับขึ้นราว 22% สูงกว่าค่าเฉลี่ยโลก 17.8% ตามการประเมินของผู้พัฒนา แต่ตัวเลขจะไม่มีความหมายเลย หากคนส่วนใหญ่ยังใช้ AI แค่หาคำตอบง่ายๆ ไม่ได้ใช้เพื่อเพิ่มผลิตภาพหรือโอกาสทางเศรษฐกิจ

จากโครงการสู่ผลลัพธ์จริง จะให้ AI เป็นถนนเศรษฐกิจสายใหม่ได้อย่างไร

โจทย์สุดท้ายของ TH-AI Passport คือการพิสูจน์ว่าการลงทุนกว้างขวางในทักษะ AI จะเปลี่ยนเป็นความได้เปรียบทางเศรษฐกิจได้จริง โครงการตั้งใจเปิดทางให้ผู้ประกอบการ SME นักศึกษา และแรงงานเข้าถึง AI รุ่น Pro ฟรี เพื่อลดต้นทุนและเพิ่มผลิตภาพรวมของเศรษฐกิจ ถ้ามองให้ไกล นี่คือการวางถนนสายใหม่ที่ทุกคนควรเหยียบได้เท่าๆ กัน ไม่ใช่ถนนดิจิทัลเฉพาะสำหรับองค์กรใหญ่หรือคนในเมืองเท่านั้น แต่ความสำเร็จของโครงการจะถูกตัดสินไม่ใช่ที่ยอดลงทะเบียน ซึ่งเปิดให้ลงตั้งแต่ 19 สิงหาคมและมียอดเกิน 1.3 ล้านคนแล้ว แต่อยู่ที่จำนวนคนที่ใช้ต่อเนื่องและเปลี่ยนทักษะเป็นรายได้หรือประสิทธิภาพงานจริง

ในมุมมองเชิงนโยบาย TH-AI Passport คือก้าวที่ถูกทาง แต่ยังไม่ใช่คำตอบทั้งหมด การแก้ digital equity gap ต้องเดินคู่กันทั้งโครงสร้างพื้นฐานอินเทอร์เน็ต การศึกษาที่สอนทักษะคิดวิเคราะห์ และการออกแบบระบบแรงจูงใจให้คนทุกอาชีพเห็นประโยชน์จาก AI ในงานของตัวเอง หากเฟสแรกสร้างผู้ใช้ 5 ล้านคนได้และขยายต่อในเฟสถัดไป เราอาจได้เห็นสังคมที่ AI ไม่ใช่คำศัพท์ในงานสัมมนา แต่เป็นเครื่องมือในมือเกษตรกร พ่อค้าออนไลน์ ฟรีแลนซ์ และแรงงานทุกระดับ บทสรุปของยุคนี้จึงไม่ใช่ว่าเราโตเร็วแค่ไหน แต่อยู่ที่ว่าเราจะยอมรับได้หรือไม่ หากอนาคตที่ AI สร้างขึ้นเป็นอนาคตของคนเพียงไม่กี่กลุ่ม