ท่าเรือระนอง–ท่าเรือสงขลา ยกระดับการค้าภาคใต้สองฝั่งทะเล

การค้าภาคใต้กำลังเปลี่ยนเกม เมื่อท่าเรือสองฝั่งทะเลขยับขึ้นระดับใหม่

การยกระดับท่าเรือระนองและท่าเรือสงขลา คือกระบวนการปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐาน เครื่องมือท่าเรือ และระบบบริหารจัดการให้รองรับเรือบรรทุกคอนเทนเนอร์ขนาดใหญ่ เพิ่มปริมาณตู้สินค้า และเชื่อมโยงเส้นทางเดินเรือใหม่ เพื่อผลักดันการค้าภาคใต้ให้เชื่อมกับตลาดเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกอย่างใกล้ชิด ผ่านการร่วมมือของภาครัฐและเอกชนในรูปแบบที่เน้นประสิทธิภาพทางโลจิสติกส์และลดต้นทุนการขนส่ง

ประเด็นสำคัญคือ การเปลี่ยนภาคใต้จากเพียงทางผ่านของสินค้าไปสู่ฐานการค้าทะเลสองฝั่ง ท่าเรือระนองบนฝั่งอันดามันสามารถรองรับเรือสินค้าขนาด 5,725 ตันกรอสเป็นครั้งแรกของจังหวัด และรองรับตู้คอนเทนเนอร์ได้กว่า 400 ตู้ พร้อมเปิดเส้นทางการค้าใหม่ระนอง–จิตตะกอง เชื่อมกลุ่มประเทศ BIMSTEC ขณะที่ท่าเรือสงขลาฝั่งอ่าวไทยติดตั้งเครน STS 2 ตัวเพื่อรองรับเรือที่ไม่มีเครนประจำเรือและเพิ่มความเร็วในการขนถ่าย

การเคลื่อนไหวครั้งนี้ไม่ใช่เพียงข่าวดีของนักลงทุน แต่คือการขยับฐานเศรษฐกิจของภาคใต้ทั้งหมด ใครที่มองว่าท่าเรือภาคใต้เป็นเพียงตัวประกอบของท่าเรือฝั่งตะวันออก กำลังต้องคิดใหม่ เพราะตัวเลขการเติบโตของท่าเรือภูมิภาค โดยเฉพาะท่าเรือระนองที่มีตู้สินค้าผ่านท่าเพิ่มขึ้นถึง 81.08 เปอร์เซ็นต์ แสดงชัดว่าตลาดกำลังตอบรับการเปลี่ยนแปลง

ท่าเรือระนอง: จากชายขอบสู่ Ranong Gateway ของการค้าทะเลอันดามัน

ท่าเรือระนองเคยถูกมองว่าไกลและเล็กเกินกว่าจะเป็นศูนย์กลาง แต่วันนี้ภาพนั้นเปลี่ยนไปอย่างมีนัยสำคัญ ท่าเรือระนองสามารถรองรับเรือสินค้าขนาดใหญ่ 5,725 ตันกรอสเป็นครั้งแรกของจังหวัด และรองรับตู้คอนเทนเนอร์ได้กว่า 400 ตู้ พร้อมเปิดเส้นทางการค้า “ระนอง–จิตตะกอง” เชื่อมโยงกับบังกลาเทศและกลุ่มประเทศ BIMSTEC

จุดหักเหอยู่ที่การทำให้ท่าเรือระนองกลายเป็น Ranong Gateway จริง ไม่ใช่แค่คำโปรยในเอกสาร โครงการเร่งจัดระเบียบและเพิ่มประสิทธิภาพพื้นที่หลังท่า การเตรียมลานวางตู้ คลังสินค้า จุดพักรถบรรทุก และเขตปลอดอากร ถูกออกแบบเพื่อรองรับกิจกรรมโลจิสติกส์ปลายน้ำที่กำลังจะตามมา หากทำได้ครบวงจร ระนองจะไม่ใช่เพียงจุดรับส่งเรือบรรทุกคอนเทนเนอร์ แต่เป็นฐานการกระจายสินค้าฝั่งอันดามันแบบครบห่วงโซ่

ในมุมการค้าภาคใต้ เส้นทางระนอง–จิตตะกองจะมีความหมายต่อผู้ประกอบการก็ต่อเมื่อมีสินค้าเที่ยวไปเที่ยวกลับเพียงพอตามที่กระทรวงคมนาคมตั้งใจ ถ้าภาครัฐและเอกชนจับมือกันเติมสินค้าให้เต็มทั้งสองฝั่ง ท่าเรือระนองจะช่วยลดการพึ่งพาท่าเรือต่างประเทศ เปิดทางให้ผู้ส่งออกใช้เส้นทางสั้นขึ้นและคุมต้นทุนได้มากขึ้น นี่คือจุดที่ภาคใต้สามารถยืนบนขาตัวเอง

ท่าเรือสงขลา: เครน STS เปลี่ยนข้อจำกัดให้กลายเป็นโอกาสการส่งออก

หากท่าเรือระนองคือประตูสู่อันดามัน ท่าเรือสงขลาก็คือบานประตูฝั่งอ่าวไทยที่กำลังถูกขยายขนาด ด้วยการติดตั้งปั้นจั่นหน้าท่า Ship to Shore Crane หรือเครน STS จำนวน 2 ตัว ซึ่งอยู่ระหว่างการทดสอบระบบก่อนเปิดใช้งานจริง การมีเครน STS ทำให้ท่าเรือสงขลารองรับเรือสินค้าขนาดใหญ่ที่ไม่มีเครนประจำเรือได้ ช่วยเพิ่มความรวดเร็วในการขนถ่ายตู้สินค้าและแก้ข้อจำกัดดั้งเดิมที่ทำให้ผู้ส่งออกต้องอ้อมไปใช้ท่าเรือต่างประเทศ

เป้าหมายของการพัฒนาท่าเรือสงขลาชัดเจน คือเพิ่มปริมาณสินค้าจากประมาณ 2 ล้านตันเป็น 4 ล้านตันต่อปี และเพิ่มปริมาณตู้สินค้าจากประมาณ 150,000 ทีอียูเป็น 450,000 ทีอียูต่อปี ภายใน 5–6 ปี พร้อมดึงการส่งออกยางพาราที่เคยผ่านท่าเรือปีนังกลับมาอย่างน้อย 50 เปอร์เซ็นต์ นี่ไม่ใช่แค่ตัวเลขเชิงเทคนิค แต่หมายถึงรายได้ที่อาจกลับเข้ามาในมือเกษตรกรและผู้ประกอบการภาคใต้

อย่างไรก็ตาม การติดตั้งเครน STS เป็นเพียงครึ่งหนึ่งของคำตอบ อีกครึ่งหนึ่งคือการขุดลอกร่องน้ำและรักษาความลึกให้ได้มาตรฐาน เพื่อรองรับเรือสินค้าขนาดใหญ่ได้อย่างสะดวกและปลอดภัยตามแผน หากการเชื่อมโยงถนน ราง และท่าเรือเกิดขึ้นจริง ท่าเรือสงขลาจะไม่ใช่แค่ท่าเรือประจำจังหวัด แต่คือฐานส่งออกสินค้าเกษตรและยางพาราไปยังจีน เกาหลี และญี่ปุ่นได้โดยตรง

Smart Pier และกำไร กทท. 5.3 พันล้าน บาท: สัญญาณว่าการลงทุนท่าเรือคุ้มค่า

หลายคนอาจกังวลว่าการยกระดับท่าเรือภาคใต้จะกลายเป็นภาระงบประมาณ แต่ตัวเลขจากการท่าเรือแห่งประเทศไทยกำลังบอกอีกเรื่องหนึ่ง การท่าเรือฯ มีรายได้รวม 12,649 ล้านบาทในช่วง 9 เดือนแรกของปีงบประมาณ 2569 เพิ่มขึ้น 2.38 เปอร์เซ็นต์ และมีกำไรสุทธิ 5,397 ล้านบาท ตัวเลขนี้พิสูจน์ว่าการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานท่าเรือ ไม่ได้เป็นแค่ภาระ แต่สร้างผลตอบแทนกลับมาได้

ในขณะที่ท่าเรือระนองและท่าเรือสงขลากำลังเดินหน้าบนทะเล โครงการ Smart Pier บนแม่น้ำเจ้าพระยา ก็สะท้อนแนวคิดเดียวกันในการใช้เทคโนโลยีมาเพิ่มประสิทธิภาพ กรมเจ้าท่ากำลังดำเนินโครงการระบบบริหารจัดการท่าเรือในแม่น้ำเจ้าพระยา ระยะที่ 1 ระหว่างปี 2569–2571 วงเงิน 64.80 ล้านบาท นำร่องในท่าเรือหลัก 8 แห่ง

จุดเด่นของ Smart Pier คือการติดตั้งอุปกรณ์อัจฉริยะ เช่น ตู้บริการข้อมูล เซ็นเซอร์ตรวจวัดความเอียงของโป๊ะ กล้องวงจรปิดวิเคราะห์ด้วย AI แอป Trip Planner ระบบติดตามตำแหน่งเรือแบบเรียลไทม์ และระบบแจ้งเตือนสภาพอากาศ แนวคิดสำคัญคือทำให้ประชาชนเดินทางทางน้ำได้ง่ายขึ้น ปลอดภัยขึ้น และมั่นใจมากขึ้น ผู้โดยสารตรวจสอบตำแหน่งเรือและตารางเดินเรือได้ ขณะที่เจ้าหน้าที่มีข้อมูลสำหรับเข้าช่วยเหลือฉุกเฉินได้ทันท่วงที

อนาคตการค้าภาคใต้สองฝั่งทะเล: โอกาสที่ต้องเร่งคว้าไม่ใช่รอให้ผ่านไป

เมื่อมองภาพรวม ท่าเรือระนอง ท่าเรือสงขลา และ Smart Pier ไม่ได้เป็นเพียงโครงการแยกส่วน แต่คือโครงเรื่องเดียวกันในการยกระดับการค้าภาคใต้และระบบขนส่งทางน้ำทั้งประเทศ การท่าเรือฯ คาดการณ์ว่ารายได้ในปี 2570 จะอยู่ที่ 17,145.13 ล้านบาท และกำไร 7,210 ล้านบาท ก่อนที่รายได้จะเพิ่มเป็น 20,269.10 ล้านบาท และกำไร 8,272 ล้านบาทในปี 2574 และรายได้ 22,498.12 ล้านบาท พร้อมกำไร 10,092 ล้านบาทในปี 2575 ตัวเลขประมาณการนี้ชี้ว่าท่าเรือยังมีศักยภาพทำรายได้เพิ่ม หากการพัฒนาเดินตามแผน

แต่โครงสร้างพื้นฐานเพียงอย่างเดียวไม่พอ สิ่งที่ต้องตามมาคือการออกแบบบริการและกติกาให้เอื้อต่อผู้ประกอบการรายเล็กและชุมชนรอบท่าเรือด้วย ถ้าท่าเรือระนองและท่าเรือสงขลากลายเป็นเพียงสนามของบริษัทใหญ่ การค้าภาคใต้จะโตแบบกระจุกตัว ไม่ใช่กระจาย การเชื่อมท่าเรือกับถนนและรางจึงต้องผูกกับนโยบายขนส่งสินค้าเกษตร ยางพารา และสินค้าแปรรูประดับชุมชนให้เข้าใช้ระบบได้จริง

บทสรุปคือ การค้าภาคใต้กำลังมีโอกาสสำคัญจากการยกระดับท่าเรือระนองและท่าเรือสงขลา สนามนี้จะกลายเป็นประตูสองทะเลที่แท้จริงหรือไม่ ขึ้นอยู่กับว่าภาครัฐ ภาคเอกชน และผู้ประกอบการจะร่วมกันใช้โครงสร้างพื้นฐานที่ลงทุนไปอย่างเต็มประสิทธิภาพเพียงใด หากทำได้ การค้าภาคใต้จะไม่ใช่แค่ต่อท่อส่งสินค้าไปยังภูมิภาคอื่น แต่คือศูนย์กลางโลจิสติกส์ที่เชื่อมตลาดรอบอ่าวและอันดามันเข้าหากัน