สร้างสุขภาพก่อนป่วย คือการลงทุนที่สังคมควรมองเห็น
การสร้างเสริมสุขภาพคือการลดปัจจัยเสี่ยงและสร้างเงื่อนไขให้ผู้คนมีสุขภาวะดี ก่อนที่ความเจ็บป่วยจะเกิดขึ้นและกลายเป็นภาระการรักษา แนวคิดนี้ทำให้การป้องกันโรคไม่ใช่งานรอง แต่เป็นการลงทุนที่ส่งผลต่อชีวิตประจำวันของคนทุกวัย ทั้งด้านร่างกาย จิตใจ สังคม และปัญญา เมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 สสส. จัดเวทีครบรอบ 25 ปี นวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพ พร้อมนำเสนอผลงานกว่า 40 ชิ้นที่มุ่งลดปัจจัยเสี่ยงและความเหลื่อมล้ำ โดยย้ำหลัก “สร้างนำซ่อม” ซึ่งเป็นทิศทางที่ควรได้รับการสนับสนุนต่อเนื่อง มากกว่ารอให้ประชาชนเจ็บป่วยแล้วจึงเพิ่มทรัพยากรเพื่อรักษา อีกวันถัดมา สสส. ชี้แจงรายงานประจำปี 2567–2568 และนำเสนอผลงานเด่น 23 เรื่องต่อวุฒิสภา ซึ่งสมาชิกวุฒิสภาชื่นชมแนวทางดังกล่าว

ผลตอบแทนชี้ว่าการป้องกันไม่ใช่รายจ่ายที่สูญเปล่า
เหตุผลที่แนวคิดสร้างนำซ่อมควรอยู่ในวาระสาธารณะ ไม่ได้มีเพียงเรื่องคุณภาพชีวิต แต่รวมถึงผลตอบแทนต่อสังคมที่รายงานประเมินไว้ด้วย งานควบคุมยาสูบในช่วงปี 2563–2565 ช่วยให้คนไทยเลิกบุหรี่สำเร็จ 139,774 คน และการลงทุนป้องกันบุหรี่ 1 บาท สร้างผลตอบแทนทางสังคมได้ 14.20 บาท ส่วนงานควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในช่วงปี 2561–2565 ให้ผลตอบแทนทางเศรษฐศาสตร์ต่อสังคม 6.13 บาทต่อเงินลงทุน 1 บาท ตัวเลขเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าทุกโครงการจะให้ผลเท่ากัน แต่ช่วยให้เห็นว่าการลดการสูบบุหรี่และผลกระทบจากแอลกอฮอล์มีประโยชน์เกินกว่าผู้เข้าร่วมโครงการโดยตรง ทั้งยังสัมพันธ์กับภาระสุขภาพและค่าใช้จ่ายรักษาพยาบาลโดยรวม จึงควรประเมินผลและเปิดเผยข้อมูลอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้สังคมตรวจสอบได้ว่าเงินที่ใช้ป้องกันสร้างผลลัพธ์จริงเพียงใด

รายได้กองทุนต้องมั่นคง เพื่อให้งานป้องกันเดินต่อได้
ประเด็นสำคัญจากการชี้แจงต่อวุฒิสภาคือความกังวลต่อการแก้กฎหมายที่มาของรายได้กองทุน โดยมีเสียงไม่เห็นด้วยกับการเปลี่ยนแปลง เพราะเกรงว่างานสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรคจะขาดความต่อเนื่อง ความห่วงใยนี้มีน้ำหนัก เนื่องจากงานป้องกันต้องอาศัยการทำงานระยะยาว ทั้งกับชุมชน ภาคีเครือข่าย และนโยบายสาธารณะ ไม่ใช่กิจกรรมที่เห็นผลได้ครบในระยะสั้น หนึ่งในเสาหลักของกองทุน สสส. คือการรับรายได้ตรงจากภาษีบาปหรือภาษีสินค้าที่ทำลายสุขภาพ ควบคู่กับบทบาทการสนับสนุนภาคีและแนวทางสร้างนำซ่อม การปรับกฎหมายจึงควรพิจารณาทั้งเรื่องความเหมาะสมและผลต่อความมั่นคงของงบประมาณ พร้อมกำหนดหลักประกันความโปร่งใสและการตรวจสอบ หากรายได้สะดุด งานลดปัจจัยเสี่ยงที่ต้องทำต่อเนื่องย่อมเสี่ยงสะดุดตามไปด้วย
หมุดหมายสิบปีต้องมาพร้อมความต่อเนื่องและความรับผิดชอบ
ในอีก 10 ปีข้างหน้า สสส. ตั้งเป้าลดความเหลื่อมล้ำทางสุขภาพในทุกช่วงวัย ท่ามกลางความท้าทายที่มีทั้งโรคอุบัติใหม่ สังคมสูงวัยระดับสุดยอด และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เป้าหมายนี้เหมาะกับบทบาทของกองทุน แต่จะเกิดผลได้จริงก็ต่อเมื่อมีแหล่งรายได้ที่ต่อเนื่อง มีการร่วมมือกับภาคี และมีหลักฐานผลลัพธ์ที่ประชาชนเข้าถึงได้ บทเรียนจากผลงาน 25 ปีจึงไม่ใช่เพียงการยกย่องแคมเปญหรือโครงการ หากเป็นการยืนยันว่าการป้องกันโรคต้องมีทั้งเวลาและระบบสนับสนุนที่มั่นคง การถกเถียงเรื่องที่มารายได้ควรตั้งต้นจากคำถามว่า จะรักษาความสามารถในการทำงานระยะยาว พร้อมยกระดับความโปร่งใสและประสิทธิผลได้อย่างไร ข้อสรุปที่ควรยึดไว้คือ สร้างสุขภาพก่อนเจ็บป่วยคุ้มค่ากับสังคม และกองทุนต้องเดินหน้าต่อได้โดยไม่ลดทอนการตรวจสอบ






