ปัญหาระหว่างไทยและกัมพูชา : มองลึกไปถึงรากเหง้าและทางออกที่ยั่งยืน

เมื่อพูดถึง “ไทยและกัมพูชา” สิ่งแรกที่หลายคนนึกถึงอาจเป็นภาพของประเทศเพื่อนบ้านที่มีความใกล้ชิดทั้งทางภูมิศาสตร์และวัฒนธรรม แต่หากมองให้ลึกลงไป ความสัมพันธ์นี้ก็ไม่ได้ราบรื่นตลอดเวลา เพราะเต็มไปด้วยปัญหา ความขัดแย้ง และความไม่เข้าใจกันที่สะสมมายาวนาน บทความนี้จะชวนคุณผู้อ่านไปสำรวจว่า ปัญหาระหว่างไทยและกัมพูชามีอะไรบ้าง เกิดจากสาเหตุใด และเราจะมองหาทางออกเพื่ออยู่ร่วมกันอย่างสันติได้อย่างไร

ประวัติศาสตร์ที่ทับซ้อนและความทรงจำที่ยังไม่ลบเลือน

หนึ่งในรากเหง้าสำคัญของปัญหาระหว่างไทยและกัมพูชาคือประเด็นทางประวัติศาสตร์ ทั้งสองประเทศเคยมีความสัมพันธ์ที่ผูกพันและแข่งขันกันมาตั้งแต่สมัยโบราณ ตั้งแต่ยุคอาณาจักรขอมเรืองอำนาจ จนถึงช่วงที่สยามเริ่มขยายอิทธิพล ปราสาทหินจำนวนมาก เช่น ปราสาทพระวิหาร ปราสาทพนมรุ้ง หรือกลุ่มปราสาทในจังหวัดสุรินทร์และบุรีรัมย์ ล้วนสะท้อนให้เห็นการทับซ้อนทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม

ปัญหาที่เด่นชัดที่สุดคือ ข้อพิพาทเรื่องปราสาทพระวิหาร ซึ่งแม้ศาลโลก (ICJ) จะมีคำตัดสินให้กัมพูชาเป็นเจ้าของเมื่อปี พ.ศ. 2505 แต่ความรู้สึกของประชาชนไทยจำนวนไม่น้อยยังคงค้างคาใจ เพราะพื้นที่รอบปราสาทยังคงเป็นข้อถกเถียงว่า “ใครควรเป็นเจ้าของ” ความไม่ลงรอยนี้นำไปสู่ความตึงเครียดทางการเมือง และบางครั้งถึงขั้นเกิดการปะทะกันตามแนวชายแดน

พรมแดนที่ยังไม่ชัดเจน

ไทยและกัมพูชามีพรมแดนติดกันยาวกว่า 800 กิโลเมตร แต่เส้นแบ่งเขตแดนจำนวนมากยังไม่ได้รับการกำหนดอย่างแน่ชัด การตีความแผนที่ต่างกัน การรุกล้ำพื้นที่เกษตร หรือการตั้งถิ่นฐานของประชาชนในเขตทับซ้อน ล้วนเป็นชนวนที่ทำให้เกิดปัญหาความขัดแย้งซ้ำแล้วซ้ำเล่า

หลายครั้งปัญหานี้บานปลายจนต้องมีการใช้กำลังทหารเข้ามาควบคุมสถานการณ์ ส่งผลให้ประชาชนชายแดนที่ควรอยู่ร่วมกันอย่างสงบ กลับต้องเผชิญกับความหวาดกลัว ความเสียหายต่อทรัพย์สิน และการย้ายถิ่นฐานชั่วคราว

ปัญหาแรงงานข้ามชาติ

อีกหนึ่งประเด็นที่สะท้อนความสัมพันธ์ที่ซับซ้อนคือ แรงงานกัมพูชาในประเทศไทย ปัจจุบันมีแรงงานกัมพูชาหลายแสนคนเข้ามาทำงานในไทย โดยเฉพาะในภาคก่อสร้าง เกษตรกรรม และอุตสาหกรรมประมง แรงงานเหล่านี้ช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทย แต่ในขณะเดียวกันก็มักประสบปัญหาด้านสิทธิแรงงาน การถูกเอารัดเอาเปรียบ หรือการตกเป็นเหยื่อการค้ามนุษย์

นอกจากนี้ ยังมีแรงงานจำนวนไม่น้อยที่เข้ามาอย่างผิดกฎหมาย ทำให้รัฐบาลไทยต้องออกมาตรการควบคุมที่เข้มงวดขึ้น และสร้างแรงกดดันต่อความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศ

ความร่วมมือทางเศรษฐกิจที่ยังไม่สมดุล

แม้ไทยและกัมพูชาจะมีมูลค่าการค้าชายแดนสูง แต่ปัญหาที่เกิดขึ้นคือ “ความไม่สมดุล” ไทยเป็นฝ่ายส่งออกสินค้าและการลงทุนที่มีมูลค่าสูงกว่ามาก กัมพูชาจึงยังอยู่ในฐานะ “ผู้พึ่งพา” ทางเศรษฐกิจ สิ่งนี้ทำให้บางครั้งเกิดความรู้สึกไม่เท่าเทียม และก่อให้เกิดแรงต่อต้านจากประชาชนกัมพูชาที่มองว่าไทย “เอาเปรียบ” หรือ “แทรกแซง”

Credit ช่อง 7

การเมืองภายในที่ส่งผลต่อความสัมพันธ์

การเมืองไทยและกัมพูชามีผลต่อความสัมพันธ์ระหว่างประเทศโดยตรง ตัวอย่างเช่น การที่กัมพูชามีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับนักการเมืองไทยบางกลุ่มในอดีต ทำให้เกิดความไม่พอใจจากรัฐบาลไทยในเวลานั้น หรือในบางช่วงที่การเมืองกัมพูชามีท่าทีแข็งกร้าวต่อปัญหาพรมแดน ก็มักสร้างกระแสชาตินิยมที่กดดันให้ไทยต้องตอบโต้เช่นกัน

สิ่งเหล่านี้แสดงให้เห็นว่า ความสัมพันธ์ไทย–กัมพูชาไม่ได้ขึ้นอยู่กับการทูตระหว่างประเทศเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับ “เกมการเมืองภายใน” ของทั้งสองประเทศด้วย

ความรู้สึกของประชาชน

ในระดับประชาชน ความสัมพันธ์ก็มีทั้งด้านบวกและด้านลบ คนไทยจำนวนมากนิยมเดินทางไปเที่ยวกัมพูชา โดยเฉพาะเสียมราฐและนครวัด ขณะเดียวกันชาวกัมพูชาก็เดินทางเข้ามาในไทยทั้งเพื่อท่องเที่ยวและทำงาน อย่างไรก็ตาม ยังมีอคติและทัศนคติด้านลบที่ฝังรากลึก เช่น การมองว่าคนกัมพูชาเป็นแรงงานราคาถูก หรือการมองว่าคนไทย “เหนือกว่า” สิ่งเหล่านี้เป็นกำแพงทางใจที่ทำให้ความสัมพันธ์ไม่อาจแนบแน่นเท่าที่ควร

ทางออกสู่ความร่วมมือที่ยั่งยืน

แม้จะมีปัญหามากมาย แต่หากมองในเชิงบวก ไทยและกัมพูชายังมีโอกาสพัฒนาความสัมพันธ์ให้ดียิ่งขึ้นได้ ผ่านแนวทางดังนี้

1. การเจรจาและการทูต
   รัฐบาลควรเร่งผลักดันการเจรจาเรื่องพรมแดนและข้อพิพาททางดินแดนในเวทีสากล เพื่อป้องกันไม่ให้บานปลายเป็นความขัดแย้งทางทหาร

2. การสร้างความร่วมมือด้านเศรษฐกิจที่เป็นธรรม
   ไทยควรลงทุนและถ่ายทอดเทคโนโลยีให้กัมพูชาอย่างจริงใจ เพื่อลดความเหลื่อมล้ำและสร้างการเติบโตที่สมดุล

3. การดูแลแรงงานข้ามชาติ
   ทั้งสองประเทศควรร่วมกันสร้างระบบการขึ้นทะเบียนแรงงานที่โปร่งใส ดูแลสิทธิขั้นพื้นฐาน และลดปัญหาการค้ามนุษย์

4. การสร้างความเข้าใจระหว่างประชาชน
   การแลกเปลี่ยนทางการศึกษา วัฒนธรรม และสื่อ จะช่วยลดอคติและสร้างมิตรภาพในระยะยาว

สรุป

ปัญหาระหว่างไทยและกัมพูชาอาจจะซับซ้อนและฝังรากลึก แต่ก็ไม่ใช่เรื่องที่แก้ไม่ได้ หากทั้งสองประเทศตระหนักว่า “เราเป็นเพื่อนบ้านที่หนีไม่พ้นกัน” การเลือกที่จะร่วมมือมากกว่าขัดแย้งย่อมสร้างผลลัพธ์ที่ดีกว่า การเจรจาอย่างตรงไปตรงมา การสร้างเศรษฐกิจที่เป็นธรรม และการปลูกฝังความเข้าใจระหว่างประชาชน จะเป็นกุญแจสำคัญที่จะทำให้ความสัมพันธ์ไทย–กัมพูชาก้าวข้ามปัญหาและเดินหน้าไปสู่อนาคตที่มั่นคงร่วมกัน